Principais exportações do sistema-mundo moderno segundo os dados recolhidos no informe anual da CIA

Edward Snowden: para salvarnos dos Stasi Unidos de América. Dossier

Daniel Ellsberg e Alan Maass. Artigos tirados de SinPermiso (aquí). Tradución de David Balado. 

As recentes revelacións de Edward Snowden sobre os programas de espionaxe global coa escusa da “guerra contra o terror” confirman as acusacións do diretor de Wikileaks, Julian Assange, refuxiado na embaixada de Ecuador en Londres. Con todo, non son algo descoñecido polos cidadáns do Reino de España. É máis, desde hai anos coñécese que na primeira visita de Aznar a Washington despois do atentado das Torres Xemelgas en 2001, cando en nome do “atlantismo” ofreceu os seus servizos -e os dos seus concidadáns sen consultarlles-, para apoiar a “guerra contra o terror”, pediu a cambio o sistema informático Prisma. Desde entón, os servizos de intelixencia españois poden recompilar e filtrar todas as chamadas telefónicas e correos electrónicos no reino -o que non impediu os atentados do 11-M- grazas a mandatos xudiciais segredos autorizados pola Lei do CNI (Centro Nacional de Intelixencia, os servizos segredos españois).

Cando aínda non se destruíron os arquivos policiais do franquismo, até o punto de causar algún que outro sonoro incidente nas fronteiras, opera na sombra a construción dun novo arquivo máis sofisticado, grazas á tecnoloxía de espionaxe que foi unha das contrapartidas á participación de Aznar no Trio das Azores. Este Dossier componse de dúas contribucións: a primeira, asinada por Daniel Ellsberg, e a segunda, por Alan Maass.

1) Daniel Ellsberg: Os Stasi Unidos de América?

Segundo o meu criterio, non houbo na historia norteamericana unha filtración máis importante que a publicación de material da NSA [National Security Agency, Axencia Nacional de Seguridade] por parte de Edward Snowden, e iso contando decididamente os Papeis do Pentágono de hai 40 anos. As revelacións de Snowden dannos a posibilidade de facer que retroceda unha parte clave de algo que foi equivalente a un "golpe executivo" contra a Constitución norteamericana.

Desde o 11 de setembro, produciuse, primeiro secretamente pero cada vez máis abertamente, unha revogación da carta de dereitos pola que loitou este país hai máis de 200 anos. Especialmente a cuarta e quinta emendas da Constitución norteamericana, que salvagardan aos cidadáns de intrusións non autorizadas xudicialmente na súa vida privada por parte do goberno, víronse practicamente suspendidas.

O goberno argumenta que dispón dunha orde xudicial de acordo coa FISA [Foreign Intelligence Surveillance Act, Lei de Vixilancia de Intelixencia Estranxeira de 1977-78], pero esa orde inconstitucionalmente de envergadura provén dun tribunal segredo, está protexida de calquera supervisión efetiva, e móstrase deferente case por completo ás peticións do executivo. Tal como di Russell Tice, antigo analista da NSA: “É unha farsa de xuízo con selo oficial”.

Que diga entón o presidente que existe supervisión xudicial é unha estupidez, como o é a presunta función de vixilancia dos comités de intelixencia do Congreso. Non é a primeira vez - como nos casos de tortura, secuestro, detención, asasinato por medio de avións non tripulados e escuadróns da morte- que demostraron estar cooptados a conciencia polas axencias á que supostamente controlan. Son tamén buratos negros para a información que a opinión pública desexa coñecer.

O feito de que os líderes do Congreso "recibisen información" sobre este asunto e non fixesen nada, sen ningún debate aberto, nin audiencias, análises de parte do seu persoal ou oportunidade real algunha de disentir de modo efectivo, só demostra o inservible que quedou o sistema de controis e equilibrios deste país.

Evidentemente, os EE. UU. non son hoxe un Estado policial. Pero dado o alcance desta invasión da intimidade persoal, dispomos da plena infraestrutura electrónica e lexislativa dun Estado así. Se houbese agora mesmo, por exemplo, unha guerra que provocase un movemento antibelicista a gran escala -como o que tivemos en contra do conflito de Vietnam- ou, o que é máis probable, se sufrísemos outro ataque da escala do 11 de setembro, temería pola nosa democracia. Eses poderes son extremadamente perigosos.

Hai razóns lexítimas para manter segredos, e concretamente, segredos acerca da intelixencia de comunicacións. Por iso Bradley Mannning e eu mesmo -que tivemos acceso ambos a esa intelixencia con habilitacións de seguridade que pasaban a categoría de alto segredo- decidimos non revelar ningunha información con esa clasificación. E esa é a razón pola que Edward Snowden comprometeuse a deter a publicación da maioría do que podería revelar.

Pero o que non resulta lexítimo é empregar un sistema de protección de segredos para ocultar programas que son descaradamente inconstitucionais na súa magnitude e potenciais abusos. Nin o presidente nin o Congreso no seu conxunto poden revogar por si mesmos a cuarta emenda, e esa é a razón pola cal o que Snowden revelou até agora era segredo para o pobo norteamericano.

En 1975, o senador Frank Church referiuse á NSA nestes termos:

“Coñezo a capacidade que existe de facer total a tiranía en América, e debemos vixiar por este motivo que esta axencia e todas as axencias que posúen esta tecnoloxía operen dentro dos límites da lei e de acordo cunha adecuada supervisión para que nunca deamos pasos sobre ese abismo. Ese é o abismo do que non hai retorno". [No Comité Church de 1975, ou Comisión de Estudo do Senado dos Estados Unidos para o Estudo das Operacións Gobernamentais sobre Actividades de Intelixencia].

A perigosa perspectiva sobre a que nos preveu era que a capacidade da intelixencia norteamericana de recoller información -que supera calquera comparación co que existía na súa época predixital- "podería volverse en calquera momento contra o pobo norteamericano e non quedaría a salvo a intimidade dun só norteamericano".

Iso é o que xa sucedeu. É iso o que Snowden denunciou con documentos segredos, oficiais. A NSA, o FBI e a CIA, provistos da nova tecnoloxía dixital, dispoñen de poderes sobre os nosos cidadáns que a Stasi -a policía segreda da antiga "República Democrática" de Europa Oriental- non podería nin soñar. Snowden revela que a chamada comunidade de intelixencia converteuse nos Stasi Unidos de América.

Deste xeito, precipitámonos ao abismo do senador Church. Agora as preguntas estriban en se tiña el ou non razón en que podemos saír del, e se iso significa que se fará imposible unha democracia efectiva. Hai unha semana consideraría difícil argumentar con respostas pesimistas a estas conclusións.

Pero dado que Edward Snowden puxo en xogo a súa vida para sacar á luz esta información, co que é moi posible que servise de inspiración a outros con coñecementos, conciencia e patriotismo semellantes para que demostren un valor cívico comparable -na opinión pública, o Congreso e o mesmo Executivo- contemplo a inesperada posibilidade de que haxa forma de saír do abismo.  

A presión sobre o Congreso por parte dunha opinión pública informada para que se forme unha comisión de estudo que investigue as revelacións de Snowden, e espero que doutros, podería levarnos a someter á NSA e ao resto da comunidade de intelixencia a unha verdadeira supervisión e control e recuperar as protecións que ofrece a carta de dereitos.  

Snowden fixo o que fixo porque recoñeceu os programas de vixilancia da NSA como o que son: unha actividade perigosa e inconstitucional. Esta invasión por xunto da intimidade de cidadáns norteamericanos e estranxeiros non contribúe á nosa seguridade: pon en perigo as liberdades mesmas que tratamos de protexer.

Daniel Ellsberg (1931), lendario activista de dereitos civís, fíxose soado por filtrar en 1971 ao New York Times os chamados Papeis do Pentágono, que revelaban a implicación dos Estados Unidos en Vietnam. Doutor en Economía por Harvard, é tamén coñecido polo chamado paradoxo de Ellsberg no ámbito da teoría da decisión.

Fonte: The Guardian, 6 de xuño de 2013

2) Alan Maass: EE.UU.: Espionaxe global

O aparello de espionaxe e de seguridade aumentou os seus poderes baixo demócratas e republicanos en EE.UU. á conta dos dereitos constitucionais dos seus cidadáns e violando os do resto do mundo.

A sinistra e segreda Axencia de Seguridade Nacional (NSA) foi exposta á luz do día grazas ás revelacións de Edward Snowden, que demostran ata que punto o goberno de EE. UU. espía masivamente á xente no seu país e no resto do mundo.

The Guardian e outras publicacións publicaron estas revelacións que proban a existencia de dous escandalosos programas de vixilancia, que funcionaron ao parecer desde hai anos, xestionados pola maior axencia de espionaxe, co apoio bipartidista de demócratas e republicáns.

Un dos programas, chamado Prisma, permitiu ao NSA ter acceso aos sistemas de Google, Facebook, Apple, Microsoft, Yahoo, Skype e outras grandes compañías de Internet, permitíndolle coñecer ao seu antollo todo tipo de información, incluíndo os historiais de acceso a páxinas web, o contido dos correos electrónicos, videoconferencias, envío de arquivos, etc…

O outro programa permítelle á NSA coñecer o historial de chamadas telefónicas da maioría dos usuarios en EE.UU.. Esta “metadata”, entregada polas grandes compañías de telecomunicacións, é almacenada nunha xigantesca base de datos que os analistas do NSA poden investigar como lle veña en gaña para obter información.

Nunha entrevista con reporteiros do xornal The Guardian, incluíndo ao columnista de esquerdas Glenn Greenwald, Snowden describe o fácil que lle resulta ao NSA violar os nosos dereitos: “O NSA desenvolveu unha infraestrutura que lle permite interceptalo todo. Con esta capacidade, a inmensa maioría das comunicacións humanas pasan ao arquivo en bruto. Se quero ver os seus correos electrónicos, ou as chamadas de teléfono da súa muller, todo o que teño que facer é usar o banco de datos interceptado e aplicar os programas de filtro necesarios. Podo ler o contido dos correos electrónicos, os contrasinais, o historial de chamadas telefónicas, as tarxetas de creto, etc… Non quero vivir nunha sociedade que fai este tipo de cousas. Non quero vivir nun mundo no que todo o que fago e digo é gravado. Non estou disposto a apoialo ou vivir á súa sombra”.

A administración en Washington reaccionou ás filtracións de Snowden cun berro de alarma, e é fácil comprender o motivo: as revelacións sobre os programas de vixilancia do NSA son un choque para millóns de persoas que até a data non tiñan a menor idea de que o goberno de EE.UU. de maneira rutineira e informal viola os seus dereitos en nome da “seguridade nacional” e da “guerra contra o terror”.

Ademais, as operacións de espionaxe do NSA foron continuas -e poden que se aceleraran- desde a Administración Bush até hoxe en día, cando ocupa a Casa Branca un suposto defensor das liberdades civís, Barack Obama. E iso é unha proba máis, por se facía falla, de que os dirixentes do Partido Demócrata están tan implicados como os do Partido Republicán na utilización do aparello represivo do goberno para defender os intereses do estado. Como escribe o analista de esquerdas Norman Salomon: “As revelacións dos últimos días son un tremendo desafío para a orde establecida: a guerra permanente esixe aumentar o segredo e a proxección de poder, de maneira que acaba por identificarse a xestión da seguridade cunha vixilancia orwelliana. Nos máis altos niveis hai algo máis que rumores de pánico nun ambiente xa de por si enrarecido. Non é só a NSA a que quedou ao aire; é a arrogancia represiva da que fai gala a pirámide de poder”.

***

Das dúas revelacións máis danosas, a espionaxe en Internet e os historiais telefónicos, é difícil dicir cal é máis perigosa e ameazante.

As revelacións sobre os historiais telefónicos producíronse antes, nun artigo exclusivo para The Guardian de Greenwald. Ao parecer, Snowden entregoulle un mandato do tribunal segredo creado pola Lei de Intelixencia e Vixilancia no Exterior (FISA) que obriga a multinacionais das telecomunicacións como Verizon a entregar ao NSA, a cotío, os historiais de chamadas telefónicas na súa rede doméstica e internacional.

O mandato ten unha duración de tres meses, que acaban este 19 de xullo, pero segundo a presidenta do Comité de Intelixencia do Senado de EE.UU., Dianne Feinstein, esténdese o mandato automaticamente, sen que o saiban os cidadáns. O mandato xudicial filtrado por Snowden non o di, pero sen dúbida existen acordos similares aos de Verizon con outras compañías de teléfonos.

“Noutras palabras”, resume David Cole en The Nation, “o goberno federal garda no caixón todos os historiais telefónicos, cada chamada que facemos, sen base algunha de sospeita previa”.

O mandato xudicial non permite que o NSA escoite o contido das chamadas, pero os historiais son, en moitos casos, máis reveladores. Como escriben Ben Wizner e Jay Stanley da American Civil Liberties Union (ACLU): “Mesmo sen interceptar o contido das comunicacións, o goberno pode utilizar esta metabase de datos para coñecer os nosos máis íntimos segredos os “a quen”, “cando” e “con que frecuencia” das nosas chamadas son máis reveladoras que o dito nelas. As chamadas entre un xornalista e un funcionario, poden revelar unha relación incriminatoria por si mesma”.

James Ball, de The Guardian, sinala outras vantaxes desta recoleción indiscriminada dos historiais das chamadas telefónicas: “A recompilación e o almacenamento desta información outorga ao goberno poderes novos dos que carecía: unha vixilancia fácil e retroactiva. Se as autoridades se interesan por un individuo nun momento dado, e obteñen o seu número, os funcionarios do NSA poden repasar os arquivos á procura de datos e reconstruír os seus movementos, redes sociais, e todo o que fixese en Internet no pasado”.

Aínda que lle poida resultar sorprendente á maioría da xente, información como os historiais telefónicos non están incluídos na Cuarta Emenda que defende o dereito á privacidade, de acordo con sentenzas xudiciais. En calquera caso, a recopilación en bruto de “metadata” son un envorco completo nos procedementos habituais até agora de investigación do goberno: uns procedementos que obrigan aos fiscais ou aos axentes da lei a defender ante os xuíces a necesidade de ter acceso a elementos de información concretos sobre individuos ou grupos específicos.

De feito, o que o NSA di é: imos recompilar todos os datos que teña agora e xa xustificaremos máis tarde a necesidade ou non de examinar ou utilizar parte ou a totalidade dos mesmos.

O programa Prisma do NSA para espiar en Internet é así mesmo asombroso polo seu alcance e implicacións. Neste caso, Snowden entregou á prensa unha presentación de Power Point de 41 páxinas, que ao parecer utilízase no adestramento de analistas de intelixencia sobre que tipo de información poden obter en Prisma.

A presentación presume de ter acceso á información “directamente dos servidores” das principais compañías de Internet, co obxetivo declarado da “vixilancia en profundidade e ampla das comunicacións en tempo real e a información almacenada”, segundo o The Guardian. “A lei autoriza centrase en calquera cliente ou empresa fóra de EE.UU., ou daqueles cidadáns de EE.UU. que se comuniquen con xente fóra de EE.UU.”.

Polo tanto, as comunicacións entre cidadáns de EE.UU. están en principio excluídas. Pero de novo, cando se trata de respectar esta restrición, os axentes do NSA non teñen que responder tan sequera ante o tribunal secreto da FISA. E con Prisma poden mirar non só os historiais de chamadas, senón tamén coñecer o seu contido.

As compañías informáticas negan que permitan ao NSA acceder aos seus servidores para espiar. “Se o fan, é sen o noso coñecemento”, declara un dos seus directivos ao The Guardian.

O mundo en 2030

Ignacio Ramonet. Artigo tirado de Le Monde Diplomatique en español na súa versión dixital (aquí). 

Cada catro anos, co inicio do novo mandato presidencial en Estados Unidos, o National Intelligence Council (NIC), a oficina de análise e de anticipación xeopolítica e económica da Central Intelligence Agency (CIA), publica un informe que se converte automaticamente nunha referencia para todas as cancillerías do mundo. Aínda que obviamente trátase dunha visión moi parcial (a de Washington), elaborada por unha axencia, a CIA, cuxa principal misión é defender os intereses de Estados Unidos, o informe estratéxico do NIC presenta unha indiscutíbel utilidade porque resulta dunha posta en común -revisada por todas as axencias de intelixencia dos EUA- de estudos elaborados por expertos independentes de varias universidades e de moitos outros países (Europa, China, a India, África, América Latina, mundo árabe-musulmán, etc.).

O documento confidencial que o presidente Barack Obama atopou sobre a mesa do seu despacho na Casa Branca o pasado 21 de xaneiro ao tomar posesión do seu segundo mandato, acábase de publicar co título: Global Trends 2030. Alternative Worlds (Tendencias mundiais 2030: novos mundos posíbeis) (1). Que nos di?

A principal constatación é: o declive de Occidente. Por vez primeira desde o século XV, os países occidentais están a perder poderío fronte á subida das novas potencias emerxentes (2). Empeza a fase final dun ciclo de cinco séculos de dominación occidental do mundo. Aínda que Estados Unidos seguirá sendo unha das principais potencias planetarias, perderá a súa hexemonía económica en favor de China. E xa non exercerá a súa "hexemonía militar solitaria" como o fixo desde o fin da Guerra Fría (1989). Imos cara a un mundo multipolar en que novos actores (China, a India, Brasil, Rusia, Sudáfrica) teñen vocación de constituír sólidos polos continentais e de disputarlle a supremacía internacional a Washington e aos seus aliados históricos (Xapón, Alemaña, Reino Unido, Francia).

Para ter unha idea da importancia e da rapidez do desclasamento occidental que se aveciña, baste con sinalar estas cifras: a parte dos estados occidentais na economía mundial vai pasar do 56% hoxe, a un 25% en 2030... Ou sexa que, en menos de vinte anos, Occidente perderá máis da metade da súa preponderancia económica... Unha das principais consecuencias disto é que os EUA e os seus aliados xa non terán probabelmente os medios financeiros para asumir o rol de xendarmes do mundo... De tal modo que este cambio estrutural (engadido á profunda crise económico-financeira actual) podería lograr o que nin a Unión Soviética nin Al Qaeda conseguiron: debilitar durante moito tempo a Occidente.

Segundo este informe, en Europa a crise durará polo menos un decenio, é dicir até 2023... E, sempre segundo este documento da CIA, non é seguro que a Unión Europea logre manter a súa cohesión. Namentres, confírmase a emerxencia de China como segunda economía mundial e con vocación de converterse na primeira. Ao mesmo tempo, os demais países do grupo chamado BRICS (Brasil, Rusia, a India e Sudáfrica) instálanse en segunda liña competindo directamente cos antigos imperios dominantes do grupo JAFRU (Xapón, Alemaña, Francia, Reino Unido).

En terceira liña aparecen agora unha serie de potencias intermediarias, con demografías en alza e fortes taxas de crecemento económico, chamadas a converterse tamén en polos hexemónicos rexionais e con tendencia a transformarse en grupo de influencia mundial, o CINETV (Colombia, Indonesia, Nixeria, Etiopía, Turquía, Vietnam).

Pero de aquí a 2030, no Novo Sistema Internacional, algunhas das maiores colectividades do mundo xa non serán países senón comunidades congregadas e vinculadas entre si por Internet e as redes sociais. Por exemplo, "Facebooklandia": máis de mil millóns de usuarios... Ou "Twitterlandia", máis de 800 millóns... Cuxa influencia, no "xogo de tronos" da xeopolítica mundial, poderá revelarse decisivo. As estruturas de poder se difuminarán grazas ao acceso universal á Rede e o uso de novas ferramentas dixitais.

A este respecto, o informe da CIA anuncia a aparición de tensións entre os cidadáns e algúns gobernos nunhas dinámicas que varios sociólogos cualifican de "post-políticas" ou "post-democráticas"... Por unha banda, a generalización do acceso á Rede e a universalización do uso das novas tecnoloxías permitirán á cidadanía alcanzar altas cotas de liberdade e desafiar aos seus representantes políticos (como durante as primaveras árabes ou a crise dos "indignados"). Pero, por súa vez, segundo os autores do informe, estas mesmas ferramentas electrónicas proporcionarán aos gobernos "unha capacidade sen precedentes para vixiar aos seus cidadáns" (3).

"A tecnoloxía -engaden os analistas de Global Trends 2030- continuará sendo o gran nivelador, e os futuros magnates de Internet, como podería ser o caso dos de Google e Facebook, posúen montañas enteiras de bases de datos, e manexan en tempo real moita máis información que calquera Goberno". Por iso, a CIA recomenda á Administración dos EUA que faga fronte a esa ameaza eventual das grandes corporacións de Internet activando o Special Collection Service (4), un servizo de intelixencia ultrasecreto -administrado conxuntamente pola NSA (National Security Service) e o SCE (Service Cryptologic Elements) das Forzas Armadas- especializado na captación clandestina de informacións de orixe electromagnética. O perigo de que un grupo de empresas privadas controle toda esa masa de datos reside, principalmente, en que podería condicionar o comportamento a grande escala da poboación mundial e mesmo das entidades gobernamentais. Tamén se teme que o terrorismo yihadista sexa substituído por un ciberterrorismo aínda máis sobrecolledor.

A CIA toma tan en serio este novo tipo de ameazas que, finalmente, o declive de Estados Unidos non sería provocado por unha causa exterior senón por unha crise interior: a quebra económica acaecida a partir de 2008. O informe insiste en que a xeopolítica de hoxe debe interesarse por novos fenómenos que non posúen forzosamente un carácter militar. Pois, aínda que as ameazas militares non desapareceron (véxase lles intimidacións armadas contra Siria ou a recente actitude de Corea do Norte e o seu anuncio dun uso posíbel da arma nuclear), os perigos principais que corren hoxe as nosas sociedades son de orde non-militar: cambio climático, conflitos económicos, crime organizado, guerras electrónicas, esgotamento dos recursos naturais...

Sobre este último aspecto, o informe indica que un dos recursos que máis aceleradamente se está esgotando é a auga doce. En 2030, o 60% da poboación mundial terá problemas de abastecemento de auga, dando lugar á aparición de "conflitos hídricos"... En canto ao fin dos hidrocarburos en cambio, a CIA móstrase moito máis optimista que os ecoloxistas. Grazas ás novas técnicas de fracturación hidráulica, a explotación do petróleo e do gas de esquisto está a alcanzar niveis excepcionais. Xa Estados Unidos é autosuficiente en gas, e en 2030 o será en petróleo, o cal abarata os seus custos de produción manufacturera e exhorta á relocalización das súas industrias. Pero se EE.UU. -principal importador actual de hidrocarburos- deixa de importar petróleo, é de prever que os prezos se derrubarán. Cales serán entón as consecuencias para os actuais países exportadores?

No mundo cara ao que imos, o 60% das persoas vivirá, por primeira vez na historia da humanidade,  nas cidades. E, como consecuencia da redución acelerada da pobreza, as clases medias serán dominantes e triplicaranse, pasando dos 1.000 aos 3.000 millóns de persoas. Isto, que en si é unha revolución colosal, carrexará como secuela, entre outros efectos, un cambio xeral nos hábitos culinarios e, en particular, un aumento do consumo de carne a escala planetaria. O cal agravará a crise ambiental. Porque se multiplicará a cría de gando, de porcos e de aves ; e iso supón un malgaste de auga (para producir pensos), de pastos, de fertilizantes e de enerxía. Con derivacións negativas en termos de efectos  invernadoiro e calentamento global...

O informe da CIA anuncia tamén que, en 2030, os habitantes do planeta seremos 8.400 millóns pero o aumento demográfico cesará en todos os continentes menos en África, co consecuente envellecemento xeral da poboación mundial. En cambio, o vínculo entre o ser humano e as tecnoloxías protésicas acelerará a posta a piques de novas xeracións de robots e a aparición de "superhomes" capaces de proezas físicas e intelectuais inéditas.

O futuro é poucas veces predicíbel. Non por iso hai que deixar de imaxinalo en termos de prospectiva. Preparándonos para actuar ante diversas circunstancias posibles, das cales unha soa se producirá. Aínda que xa advertimos que a CIA ten o seu propio punto de vista subxectivo sobre a marcha do mundo, condicionado polo prisma da defensa dos intereses estadounidenses, o seu informe tetranual non deixa de constituír unha ferramenta extremadamente útil. A súa lectura axúdanos a tomar conciencia das rápidas evolucións en curso e a reflexionar sobre a posibilidade de cada un de nós a intervir e a fixar o rumbo. Para construír un futuro máis xusto.

(1) http://www.dni.gov/index.php/about/organization/national-intelligence-council-global-trends. Existe edición en francés: Le Monde en 2030 vu par a CIA, Editions deas Equateurs, Paris, 2013.

(2) Léase o Atlas, Novas potencias emerxentes, editado por Le Monde diplomatique en español, Valencia, 2012.

(3) Nesa mesma liña de alerta, léase Julian Assange (con Jacob Appelbaum, Aandy Mûller-Maghun e Jérémie Zimmermann), Cypherpunks. La liberdad y el futuro de internet, Deusto, Bilbao, 2013.

(4) http://en.wikipedia.org/wiki/central_security_service ; consúltese tamén: http://www.elconfidencial.com/alma-corazon-vida/2012/04/19/el-f6-el-servicio-de-espionaje-supersecreto-a-escala-mundial-96404/

"A Transición española deseñouse na sede central da CIA"

* Tirado de aquí e traducido por nós.

O pasado 20 de novembro cumpríase o 31º aniversario da morte de Franco. Non faltaron nos medios as celebracións polo actual sistema democrático en contraste coa ditadura anterior. Con todo, fronte ao discurso dominante, cada vez son máis as investigacións que fan fincapé nos aspectos máis silenciados do cambio de réxime.

Alfredo Grimaldos investigou o papel da CIA neste proceso: desde as simpatías con Franco á relación co PSOE, pasando polo seu apoio ao 23-F. E fala sobre a inmunidade que aínda posúe a axencia, como revelaron os máis de 100 voos ilegais en territorio español.

Co seu último libro, A CIA en España, Grimaldos incide no papel que tiveron os servizos secretos estadounidenses para desactivar a posibilidade dun cambio social profundo tras a morte de Franco. Segundo apunta, a axencia marcou en boa medida os acontecementos políticos recentes. Ademais, a súa presenza mantense. O control apenas existe sobre as bases estadounidenses na península. E non por casualidade, en setembro de leste mesmo ano a Unión Europea reprobaba ao Goberno español os seus obstáculos á investigación dos voos ilegais da CIA en aeroportos españois.

Que papel real tivo a CIA durante a Transición?

Antes había presenza da CIA, pero todo isto comeza nos anos 70. Cando Nixon se ve con Franco, atópase a unha persoa moi deteriorada, que mesmo queda durmido mentres lle falan. Entón Nixon preocúpase: "Que vai pasar cando este morra?", pregúntase. Hai que ter en conta que nese momento, no medio da Guerra Fría, España é unha praza estratéxica moi importante e Franco é un aliado contra o comunismo. Por iso os americanos ven necesario tutelar o proceso. E máis aínda tras a Revolución dos Caraveis en Portugal.

Que pasos comezan a darse?

Eu digo que a Transición española se deseña na sede central da CIA. Os americanos tutelan todo o proceso. Toman contacto con todos os sectores: cos servizos de información, cos altos mandos do Exército e mesmo, e isto está acreditado, con Carrillo. E despois de falar con el tranquilízanse, dilles que está polo cambio pacífico, que non vai pasar nada grave.

Un dos aspectos que máis se tenta entón é reorientar á oposición.

Aquí é clave sobre todo a refundación do Partido Socialista Obreiro Español (PSOE). O Partido Socialista histórico xa non representaba a ninguén, non contaba con peso sobre o que se estaba cocendo aquí, nin na loita antifranquista cotiá. Tiña moito máis protagonismo o comunismo tradicional, o Partido Comunista Español (PCE), e movementos anarquistas doutra banda. No Congreso de Suresnes, en 1974, o que fan é reinventarse un partido aproveitando unhas siglas históricas. O PSOE do que fan secretario xeral a Felipe González é un PSOE inventado. O diñeiro e a cobertura política pono fundamentalmente o partido socialdemócrata alemán, que canaliza tamén diñeiro da CIA. Os mesmos membros do Servizo de Intelixencia español, o SECED, toman contacto co PSOE. E mesmo escoltan até Suresnes a Felipe González, danlle a documentación e lévano. Estamos a falar do SECED, o servizo de Carrero Branco. E o militar José Faura, que acompañou a González, pasa a ser xefe do Estado Maior do Exército no 94, con González xa no poder.

En que medida sucede algo similar co Partido Comunista?

Ben, hai que ter en conta que Carrillo é un personaxe algo turbio. En 1977 é o primeiro líder comunista que visita EE UU, que é recibido alí en loor de multitudes e é nomeado doutor Honoris Causa. O que fai Carrillo é aceptar a Transición imposta desde arriba, o rei como herdeiro de Franco e contribúe decisivamente a acabar con quen pelexaban pola ruptura democrática. En 1977, cando os legalizan, asumen a bandeira monárquica e a partir dese momento a consigna é reprimir a bandeira republicana. Conservo aínda unha bandeira republicana rota por varios anacos polos servizos de seguridade do PCE.

Que peso tivo a CIA en episodios concretos, como o 23-F?

Está claro que a CIA sabíao. En 1981 atopábase aquí. O exemplo telo no edificio onde estaba situado o departamento de contrainteligencia e o alto Estado Maior de Intelixencia: o aluguer pagábao a CIA. Os axentes españois pola mañá traballaban para a patria e pola tarde para a CIA. E a CIA está ao tanto de todo o que pasa. O comandante José Luís Cortina, a persoa que coordinaba a operación, era un home moi vinculado aos servizos norteamericanos. As dúas últimas visitas que fai antes de que Tejero entre ao Congreso é ao nuncio do Vaticano, Monseñor Antonio Inocenti; e ao embaixador de EE UU en Madrid, Tenence Todman. Como sempre, o Imperio e a Igrexa santifican o golpe. Ese día, desde primeiras horas da mañá, un continxente de VINA frota norteamericana atópase de operacións preto da costa de Valencia. Cando aínda non está resolto o golpe e parece que pode ir adiante, fan graza as declaracións do secretario de Estado norteamericano, Alexander Haig, cando asegura que "o asalto ao Congreso dos Deputados é un asunto interno dos españois".

A CIA era consciente de que o golpe ía fallar?

Ben, hai que ter en conta que o 23-F é un golpe moi estraño. O golpe apóiano. A CIA tiña contactos cos golpistas e coñecía o estado de opinión dos cuarteis. Pero outros sectores tamén están pendentes de se o golpe funciona ou non. Aquí hai unha actitude moi ambigua por parte da Casa Real. A últimas horas da noite, cando se ve que o golpe non tira para adiante, alguén di atopar unha telegrama dirixido ao capitán xeral Jaime Milans do Bosch, un dos promotores do golpe. Nel lese: "Jaime, a partir deste momento vas contra a Coroa". Que é como dicir: "Jaime, agora non damos o golpe, senón que salvamos a España de vós".

E o rei sae moi fortalecido despois dese día.

O rei segue onde está non pola súa actuación. Hai unha gran cantidade de libros que deixan ao rei moi en dúbida. Por que segue? Polo control absolutamente férreo que existe dos medios de comunicación. Se os medios se pasasen unha ponte, catro ou cinco días, publicando todas as actuacións do rei o 23-F e todas as súas chourizadas, cando chegase o luns a Monarquía acabou. O "juancarlismo" aliméntase da ignorancia, do mito e a desinformación.

Que presenza mantén aínda a axencia?

Eu investiguei sobre todo até principios dos 80. Analizo o primeiro gran ciclo. Ese ciclo termina unha vez que morre Franco e cando ven que amarraron ben a Transición. Ao seu sucesor danlle o visto e prace. Juan Carlos I é o candidato da CIA. Viaxa varias veces a EE UU antes de chegar ao trono e a súa primeira viaxe internacional tamén é a EE UU. E finalmente chega o Goberno socialista, que eles mesmos reinventaron; é o que se encarga de meter a España na OTAN. Con iso péchase ese ciclo. Agora é diferente, pero polo que se ve seguen facendo o que queren. As bases ninguén as controla. E supoñen unha plataforma de agresión contra Oriente Medio. Co asunto dos voos da CIA fíxose unha lista de todos os que participaron no voo; pois ben, resulta que tiñan todos cobertura diplomática. Por moito que diga Zapatero, aquí non hai vontade política para esclarecer o que pasou. Seguen facendo o que lles vén en gana.

Miguel Anxo Lucas / Diagonal