Mostrando postagens com marcador auga. Mostrar todas as postagens
Mostrando postagens com marcador auga. Mostrar todas as postagens

16/05/2013

O mundo en 2030

Ignacio Ramonet. Artigo tirado de Le Monde Diplomatique en español na súa versión dixital (aquí). 



Cada catro anos, co inicio do novo mandato presidencial en Estados Unidos, o National Intelligence Council (NIC), a oficina de análise e de anticipación xeopolítica e económica da Central Intelligence Agency (CIA), publica un informe que se converte automaticamente nunha referencia para todas as cancillerías do mundo. Aínda que obviamente trátase dunha visión moi parcial (a de Washington), elaborada por unha axencia, a CIA, cuxa principal misión é defender os intereses de Estados Unidos, o informe estratéxico do NIC presenta unha indiscutíbel utilidade porque resulta dunha posta en común -revisada por todas as axencias de intelixencia dos EUA- de estudos elaborados por expertos independentes de varias universidades e de moitos outros países (Europa, China, a India, África, América Latina, mundo árabe-musulmán, etc.).

O documento confidencial que o presidente Barack Obama atopou sobre a mesa do seu despacho na Casa Branca o pasado 21 de xaneiro ao tomar posesión do seu segundo mandato, acábase de publicar co título: Global Trends 2030. Alternative Worlds (Tendencias mundiais 2030: novos mundos posíbeis) (1). Que nos di?

A principal constatación é: o declive de Occidente. Por vez primeira desde o século XV, os países occidentais están a perder poderío fronte á subida das novas potencias emerxentes (2). Empeza a fase final dun ciclo de cinco séculos de dominación occidental do mundo. Aínda que Estados Unidos seguirá sendo unha das principais potencias planetarias, perderá a súa hexemonía económica en favor de China. E xa non exercerá a súa "hexemonía militar solitaria" como o fixo desde o fin da Guerra Fría (1989). Imos cara a un mundo multipolar en que novos actores (China, a India, Brasil, Rusia, Sudáfrica) teñen vocación de constituír sólidos polos continentais e de disputarlle a supremacía internacional a Washington e aos seus aliados históricos (Xapón, Alemaña, Reino Unido, Francia).

Para ter unha idea da importancia e da rapidez do desclasamento occidental que se aveciña, baste con sinalar estas cifras: a parte dos estados occidentais na economía mundial vai pasar do 56% hoxe, a un 25% en 2030... Ou sexa que, en menos de vinte anos, Occidente perderá máis da metade da súa preponderancia económica... Unha das principais consecuencias disto é que os EUA e os seus aliados xa non terán probabelmente os medios financeiros para asumir o rol de xendarmes do mundo... De tal modo que este cambio estrutural (engadido á profunda crise económico-financeira actual) podería lograr o que nin a Unión Soviética nin Al Qaeda conseguiron: debilitar durante moito tempo a Occidente.

Segundo este informe, en Europa a crise durará polo menos un decenio, é dicir até 2023... E, sempre segundo este documento da CIA, non é seguro que a Unión Europea logre manter a súa cohesión. Namentres, confírmase a emerxencia de China como segunda economía mundial e con vocación de converterse na primeira. Ao mesmo tempo, os demais países do grupo chamado BRICS (Brasil, Rusia, a India e Sudáfrica) instálanse en segunda liña competindo directamente cos antigos imperios dominantes do grupo JAFRU (Xapón, Alemaña, Francia, Reino Unido).

En terceira liña aparecen agora unha serie de potencias intermediarias, con demografías en alza e fortes taxas de crecemento económico, chamadas a converterse tamén en polos hexemónicos rexionais e con tendencia a transformarse en grupo de influencia mundial, o CINETV (Colombia, Indonesia, Nixeria, Etiopía, Turquía, Vietnam).

Pero de aquí a 2030, no Novo Sistema Internacional, algunhas das maiores colectividades do mundo xa non serán países senón comunidades congregadas e vinculadas entre si por Internet e as redes sociais. Por exemplo, "Facebooklandia": máis de mil millóns de usuarios... Ou "Twitterlandia", máis de 800 millóns... Cuxa influencia, no "xogo de tronos" da xeopolítica mundial, poderá revelarse decisivo. As estruturas de poder se difuminarán grazas ao acceso universal á Rede e o uso de novas ferramentas dixitais.

A este respecto, o informe da CIA anuncia a aparición de tensións entre os cidadáns e algúns gobernos nunhas dinámicas que varios sociólogos cualifican de "post-políticas" ou "post-democráticas"... Por unha banda, a generalización do acceso á Rede e a universalización do uso das novas tecnoloxías permitirán á cidadanía alcanzar altas cotas de liberdade e desafiar aos seus representantes políticos (como durante as primaveras árabes ou a crise dos "indignados"). Pero, por súa vez, segundo os autores do informe, estas mesmas ferramentas electrónicas proporcionarán aos gobernos "unha capacidade sen precedentes para vixiar aos seus cidadáns" (3).

"A tecnoloxía -engaden os analistas de Global Trends 2030- continuará sendo o gran nivelador, e os futuros magnates de Internet, como podería ser o caso dos de Google e Facebook, posúen montañas enteiras de bases de datos, e manexan en tempo real moita máis información que calquera Goberno". Por iso, a CIA recomenda á Administración dos EUA que faga fronte a esa ameaza eventual das grandes corporacións de Internet activando o Special Collection Service (4), un servizo de intelixencia ultrasecreto -administrado conxuntamente pola NSA (National Security Service) e o SCE (Service Cryptologic Elements) das Forzas Armadas- especializado na captación clandestina de informacións de orixe electromagnética. O perigo de que un grupo de empresas privadas controle toda esa masa de datos reside, principalmente, en que podería condicionar o comportamento a grande escala da poboación mundial e mesmo das entidades gobernamentais. Tamén se teme que o terrorismo yihadista sexa substituído por un ciberterrorismo aínda máis sobrecolledor.

A CIA toma tan en serio este novo tipo de ameazas que, finalmente, o declive de Estados Unidos non sería provocado por unha causa exterior senón por unha crise interior: a quebra económica acaecida a partir de 2008. O informe insiste en que a xeopolítica de hoxe debe interesarse por novos fenómenos que non posúen forzosamente un carácter militar. Pois, aínda que as ameazas militares non desapareceron (véxase lles intimidacións armadas contra Siria ou a recente actitude de Corea do Norte e o seu anuncio dun uso posíbel da arma nuclear), os perigos principais que corren hoxe as nosas sociedades son de orde non-militar: cambio climático, conflitos económicos, crime organizado, guerras electrónicas, esgotamento dos recursos naturais...

Sobre este último aspecto, o informe indica que un dos recursos que máis aceleradamente se está esgotando é a auga doce. En 2030, o 60% da poboación mundial terá problemas de abastecemento de auga, dando lugar á aparición de "conflitos hídricos"... En canto ao fin dos hidrocarburos en cambio, a CIA móstrase moito máis optimista que os ecoloxistas. Grazas ás novas técnicas de fracturación hidráulica, a explotación do petróleo e do gas de esquisto está a alcanzar niveis excepcionais. Xa Estados Unidos é autosuficiente en gas, e en 2030 o será en petróleo, o cal abarata os seus custos de produción manufacturera e exhorta á relocalización das súas industrias. Pero se EE.UU. -principal importador actual de hidrocarburos- deixa de importar petróleo, é de prever que os prezos se derrubarán. Cales serán entón as consecuencias para os actuais países exportadores?

No mundo cara ao que imos, o 60% das persoas vivirá, por primeira vez na historia da humanidade,  nas cidades. E, como consecuencia da redución acelerada da pobreza, as clases medias serán dominantes e triplicaranse, pasando dos 1.000 aos 3.000 millóns de persoas. Isto, que en si é unha revolución colosal, carrexará como secuela, entre outros efectos, un cambio xeral nos hábitos culinarios e, en particular, un aumento do consumo de carne a escala planetaria. O cal agravará a crise ambiental. Porque se multiplicará a cría de gando, de porcos e de aves ; e iso supón un malgaste de auga (para producir pensos), de pastos, de fertilizantes e de enerxía. Con derivacións negativas en termos de efectos  invernadoiro e calentamento global...

O informe da CIA anuncia tamén que, en 2030, os habitantes do planeta seremos 8.400 millóns pero o aumento demográfico cesará en todos os continentes menos en África, co consecuente envellecemento xeral da poboación mundial. En cambio, o vínculo entre o ser humano e as tecnoloxías protésicas acelerará a posta a piques de novas xeracións de robots e a aparición de "superhomes" capaces de proezas físicas e intelectuais inéditas.

O futuro é poucas veces predicíbel. Non por iso hai que deixar de imaxinalo en termos de prospectiva. Preparándonos para actuar ante diversas circunstancias posibles, das cales unha soa se producirá. Aínda que xa advertimos que a CIA ten o seu propio punto de vista subxectivo sobre a marcha do mundo, condicionado polo prisma da defensa dos intereses estadounidenses, o seu informe tetranual non deixa de constituír unha ferramenta extremadamente útil. A súa lectura axúdanos a tomar conciencia das rápidas evolucións en curso e a reflexionar sobre a posibilidade de cada un de nós a intervir e a fixar o rumbo. Para construír un futuro máis xusto.

(1) http://www.dni.gov/index.php/about/organization/national-intelligence-council-global-trends. Existe edición en francés: Le Monde en 2030 vu par a CIA, Editions deas Equateurs, Paris, 2013.

(2) Léase o Atlas, Novas potencias emerxentes, editado por Le Monde diplomatique en español, Valencia, 2012.

(3) Nesa mesma liña de alerta, léase Julian Assange (con Jacob Appelbaum, Aandy Mûller-Maghun e Jérémie Zimmermann), Cypherpunks. La liberdad y el futuro de internet, Deusto, Bilbao, 2013.

(4) http://en.wikipedia.org/wiki/central_security_service ; consúltese tamén: http://www.elconfidencial.com/alma-corazon-vida/2012/04/19/el-f6-el-servicio-de-espionaje-supersecreto-a-escala-mundial-96404/

02/05/2013

A catástrofe do centro-esquerda italiano. Dossier

Rossana Rossanda e Norma Rangieri. Artigo tirado de Sin Permiso (aquí) e traducido por À revolta entre a mocidade. Rossana Rossanda é membro do Consello editorial de Sin Permiso. Canto a Norma Rangieri (1951) é desde 2010 directora do xornal italiano Il Manifesto, en que leva traballando desde 1974, primeiro como crítico de televisión - experiencia recollida no seu libro Chi l'ha vista? Tutto il peggio della tv da Berlusconi a Prodi (o viceversa) [Milano: Rizzoli, 2007].

 Este dossier consta dos seguintes dous textos:
1)     Rossana Rossanda: Apuntamentos sobre o Quirinal: caen os grandes consensos
2)     Norma Rangieri: A derrota de Bersani






1) Rossana Rossanda: Apuntamentos sobre o Quirinal: caen os grandes consensos

A derrota de Marini veu a desmentir brutalmente á secretaría do PD e puxo fin ao proxecto de unidade nacional con Berlusconi. Para o Quirinal [palacio da Presidencia da República], unha carreira ao rebufo da improvisación.

Nunca ocorrera no PD -nin nos Demócratas de Esquerda, nin menos no PCI- que a súa dirección resultase tan brutalmente desmentida como onte o foi nas cámaras reunidas para discutir o nome proposto para ocupar o Quirinal. Franco Marini nin sequera logrou unha parte dos votos previstos na véspera. Era o personaxe acordado con Berlusconi, e a súa caída non só mandou ao garete os planos de Bersani, senón os de todos os que apoiaban unha política de amplos acordos. Comezando polo Giorgio Napolitano e seguindo con D'Alema e secuaces. O único que se atravesou no seu camiño era Renzi. Naturalmente, Bersani debería ter os folgos para oporse, atendendo de paso aos humores furibundos do partido; mais nin sequera agora os tivo.

O máis significativo non é, pois, só que fracasase o primeiro nome para o Quirinal un centroesquerda, aínda por pouco, maioritario, senón que veu a menos a perspectiva dun goberno de unidade nacional que incluía a Silvio Berlusconi. Bastaba ver onte a súa face lívida, furioso porque estaba convencido de que estes a quen el chama comunistas, é dicir os demócratas, terían unha disciplina de ferro, e en cambio, non respectaron ningunha decisión. Bersani avanzaría onte ao mediodía un nome distinto -para un escenario totalmente distinto-: o nome de Prodi, recibido con furor no PDL e con xúbilo pola Margarida. Porén non está dito que sexa un nome ben recibido pola xeración ex-comunista do PD. Algúns observadores sutís danme a entender que a invitación á rebelión das bases sería pedida e aínda orquestrada por Massimo D'Alema, quen traballa polo gran consenso, mais que, para empezar, non está no corazón dos grandes electores, e ademais, preferiría -e por moito- gobernar el mesmo; trataríase, entón, de ir fusilando, un tras outro, todos e cada un dos nomes que se propoñan, empezando por Marini. Sábese que D'Alema sería do gusto do cavaliere, porque as mallas dos grandes consensos en versión dalemiana son farto folgadas e escurridizas.

Podería ser que o nome do vencedor salga a parir do mediodía de hoxe, vista a improvisación dos vértices dos partidos, e é posíbel tamén que sigan as cambadelas, na Praza do Quirinal, non menos que na do Palazzo Chigi.

Addendum de Sin Permiso (21 de abril de 2013)

Rossana Rossanda acertou de cheo nos seus apuntamentos do pasado 18. A carreira ao Qurininal terminou cunha improvisación que -coa caída de Prodi- desfai ao PD, e as cambadelas de D'Alema terminan coa reelección do vello Napolitano. A candidatura do prestixioso constitucionalista Stefano Rodotà (apoiada polos grillini) sería o antídoto contra o ridículo da enésima volta de porca da vella política politizante italiana, e seica un camiño cara á reconstrución dunha política democrática.-SP


2) Norma Rangieri: a derrota de Bersani



Por que non deberían votar o secretario do Partido Democrático e o centroesquerda a Stefano Rodotà [1] como presidente da República? Que método, se non o dunha lúcida tolemia, conduciu á forza de maioría relativa a depositar nas mans de Berlusconi a elección do próximo xefe do Estado? De que serve entrar nunha asemblea de grupos parlamentarios, constatar as fortes disensións de boa parte sobre o nome de Franco Marini e non telas en consideración?

Naturalmente, Bersani non responderá as nosas preguntas, pero debería polo menos escoitar as que lle dirixen os electores e un grande número dos dirixentes mesmos do seu partido, despistados e moitos anoxados, sobre todo despois de asistir ao espectáculo das votacións de onte en Montecitorio [sede parlamentaria italiana]. Unha derrota clamorosa, tafazziana [masoquista] [2].

Con todo, o secretario do PD, tras o trompazo das eleccións de febreiro, enviara sinais interesantes. Coa elección dos dous presidentes da Cámara e o Senado, coa pertinaz insistencia nun goberno de cambio, co intelixente seguimento dos "grillinos", deixando ao carón o orgullo, facendo xurdir a copla do «non» dos expoñentes das 5 Estrelas, que con este comportamento descendían xa nas enquisas. E logo, ese darse a volta, brusco e masoquista, para embarcarse nun tándem para o Quirinal [residencia do Presidente da República] co xefe do centrodereita. O cal, inútil é negalo, prefigura outra estraña maioría de goberno, outra forma de "montismo" até as próximas eleccións.

Un cambio de ruta, xusto cando, seguindo o camiño emprendido, Bersani, e unha inxente parte do centroesquerda, puidesen adherirse á candidatura de Rodotà. Tanto máis cando non estamos a falar dun señor que pertence a un partido senón dunha figura capaz de dirixirse a un amplo campo de 27 millóns de votos, polo menos, os recibidos no referendo do 27 de xuño de 2011 [sobre o carácter público da auga], entre cuxos tenaces promotores figuraba Rodotà.  

Foi unha espléndida primavera da política, a revelación dun xacemento de mobilización e coñecemento que saía do populismo e convertíase en democracia deliberativa. Ese país existe, e non escoitalo, seguir ignorándoo, non só lle fixo perder ao PD máis tres millóns de votos senón que lle minou a identidade e nubroulle a visión.

Para Bersani soa a campá da derrota, o seu liderado está acabado, e os pedazos que lle quedaron (coa axuda de todo o grupo dirixente) xa non os volve a pegar ninguén.

NOTAS  do tradutor castelán: 

[1] Stefano Rodotà (1933), ilustre xurista italiano, profesor emérito de Dereito Civil da Universidade A Sapienza de Roma, foi no 70 membro do Partido Radical de Marco Pannella, deputado independente nas listas do PCI en 1979, e logo nas do PDS, de que foi primeiro presidente. 

 [2] Tafazzi, personaxe cómico da televisión italiana que se caracteriza polo seu masoquismo.













27/06/2012

O grande expolio da crise: a riqueza segue a concentrarse

Daniel Raventós. Artigo tirado de SinPermiso (aquí) e traducido por Revolta Irmandiña. Aprobeitamos para lembrarvos que o día 7 de xullo celébrase a Asemblea Constituínte da Mocidade Irmandiña (toda a información en: http://asembleadamocidadeirmandinha.wordpress.com/).

Toda especulación mercantil que fago a expensas da vida dos meus semellantes non é tráfico, é bandidaxe e fratricidio (...) Por que non deben as leis deter a man homicida do monopolista, do mesmo xeito que o fan co asasino ordinario? (M. Robespierre)





Ante o constante e crecente número de bancos e institucións financeiras que foron entrando en quebra, o 25 de setembro de 2008 o goberno de Estados Unidos aprobou un plano xeral de resgate á banca coñecido como TARP (Troubled Asset Relief Programm). O plano avaliábase na enorme suma de 700.000 millóns de dólares. [1] O TARP foi aprobado, a banca foi rescatada xenerosamente, e os mesmos senadores que maioritariamente votaron a favor, "negáronse a continuación a votar un plano para estender os beneficios do subsidio de paro de 800.000 norteamericanos sen traballo". [2]

A xustificación do resgate financeiro foi que se necesitaba restabelecer o fluxo crediticio (que coa crise bancaria cortouse abruptamente), paso imprescindíbel para lograr a recuperación económica. Como é sabido, os bancos non deron entón nin dan agora crédito. Ao contrario, restrinxiron severamente todas as liñas crediticias a empresas e particulares. Ademais, os bancos prestaron aos gobernos grandes cantidades, aínda que á conta de impor as súas condicións que basicamente poden resumirse así: recortar o gasto social, abaratar o despedimento e rebaixar os salarios. Os banqueiros son hoxe máis fortes que antes da grande crise económica. O que foi inspector xeneral do TARP até febreiro de 2011, Neil M. Barofsky, escribiu no New York Times en data non moi afastada, o 29 de marzo de 2011, "Os grandes bancos son  20% máis grandes que antes da crise e controlan unha parte da nosa economía maior que nunca. Asumen de forma razoábel que o goberno os rescatará de novo se fose necesario." [3] O economista Michael Hudson deixouno dito de forma contundente hai pouco máis de dous anos: "para que poida gobernar o capital financeiro primeiro deben saquearse a fondo as economías." [4] E ben é verdade que os gobernantes se esmeraron niso nos últimos tempos. O empobrecimiento xeral da poboación non rica é unha constante en moitos lugares do mundo. As economías están saqueadas e o capital financeiro está a gobernar.



Os capitais especulativos abandonaron provisionalmente os mercados financeiros e centraron a continuación a súa atención nos produtos alimenticios e no petróleo. Para eles a crise era simplemente unha conxuntura que aconsellaba un cambio de instrumento para seguir gañando diñeiro. [5] Hai especuladores que invisten para que suban os prezos de determinados alimentos, aínda que iso provoque a morte por fame ou a subalimentación de decenas de millóns de persoas. Son negocios, non mala intención. [6] Susan George escribía moi recentemente: "o acaparamento de terras está a arrebatar decenas de millóns de hectáreas a quen tradicionalmente as traballaron, póndoas a disposición das multinacionais, con destino á exportación. A auga é vista como un produto capitalista perfecto posto que é indispensábel, non pode ser substituído e o seu mercado crece a medida que crece a poboación." [7]

Por iso é polo que non a todo o mundo lle foi mal a crise. Son moi informativas as cifras que ofrece o World Ultra Wealth Report 2011.[8] Este informe designa como Ultra High Net Worth Individuals (UHNWI), é dicir, individuos con altísimo valor neto, aos que teñen activos superiores aos 30 millóns de dólares. Pero entre eses activos non se contabilizan a primeira residencia, os bens consumíbeis, os bens coleccionábeis e os bens de consumo duradeiro. É dicir, trátase de avaliar nestes informes o que estes ricos teñen como efectivo e en activos fácil e rapidamente convertíbeis en líquido. Queda claro que se trata de persoas cunha riqueza real moi superior aos 30 millóns de dólares. Os 30 millóns de dólares que definen a un UHNWI son pois de bens inmediatamente convertíbeis en efectivo. Segundo este informe, no 2011, había en todo o mundo 185.795 UHNWI cunha riqueza global (lémbrese a definición) de 25 billóns (trillions no inglés de EEUU) de dólares. Dos 185.795 en todo o mundo, 57.860 estaban en Estados Unidos e 54.325 en Europa. No ano 2009, segundo o informe anual de Merrill-Lynch, [9] os UHNWI eran un grupo formado por 93.100 persoas cunha riqueza conxunta de 13,8 billóns de dólares. En dous anos, daquela, multiplicáronse por dous tanto os afortunados UHNWI, como as súas riquezas acumuladas. Cabe mencionar que 25 billóns de dólares é unha cantidade moi superior ao PIB da Unión Europea dos 27. E esta inmensa fortuna soamente está concentrada por 185.795 persoas, é dicir, o 0,002% de toda a humanidade.

No Reino de España, segundo o citado informe de World Ultra Wealth Report 2011, había no ano 2011, 1.875 UHNWI, é dicir, un 0,004% da poboación. En Europa soamente hai máis UHNWI en Alemaña, Reino Unido, Suíza, Francia e Italia. Debe lembrarse que a participación dos salarios no PIB foi menguante no Reino de España desde o ano 1981 (73%) ao 2012 (57,3%). A Comisión Europea calcula que para 2013 a participación será do 56,3%. Coas contrareformas contra o estado de benestar postas en marcha desde maio do 2010 polo goberno do PSOE e continuadas con fervor polo goberno do PP, a perda dos salarios no peso do PIB será cada vez máis acentuada. Os salarios reais xa caeron desde 1994 ao 2006, case 6%.

Por outra banda, e como xa é de coñecemento común, distintos indicadores sobre o emprego ofrecen un panorama desolador. A taxa de paro creceu do 8,3% no 2006 ao 22,8% no 2011. E segue crecendo. A taxa de paro xuvenil creceu do 17,8% no 2006 ao 48,6% no 2011. E segue crecendo. A porcentaxe de parados que levan máis dun ano buscando emprego pasou no mesmo período do 25% ao 50%. E segue crecendo. A porcentaxe de fogares con todos os activos en paro, tamén se multiplicou por máis de tres neste período: do 2,5% ao 9,1%. E segue crecendo.

Nada máis normal que o laño entre os ricos e os pobres nos países da OCDE sexa nestes momentos a máis grande nos últimos 30 anos, segundo un recente informe desta organización.[10]

Notas:

[1] Para facernos unha idea rápida desta cantidade: representa aproximadamente a metade de todo o PIB do Reino de España do 2012.

[2] Josep Fontana, Por el bien del imperio. Una historia del mundo desde 1945, Pasado y Presente, Barcelona, 2011, p. 939.

[3] Neil M. Barofsky, "Where the Bailout Went Wrong", The New York Times, 29-3-2011.

[4] Michael Hudson, "The People v. the Bankers", Counterpunch.org, 11-5-2010 http://www.counterpunch.org/2010/05/11/the-people-v-the-bankers/.

[5] Juan Hernández Vigueras, El casino que nos gobierna, Clave intelectual, Madrid, 2012.

[6] Faise difícil non lembrar o grande discurso de Robespierre ante a Convención o 2 de decembro de 1792 que encabeza este artigo. "Toda especulación mercantil que fago a expensas da vida dos meus semellantes non é tráfico, é bandidaxe e fratricidio (...) Por que non deben as leis deter a man homicida do monopolista, do mesmo xeito que o fan co asasino ordinario?", http://membres.multimania.fr/discours/subsistances.htm.

[7] Susan George, "Curbing the Corporations: Who? How? When?", en VVAA Transnational Capital vs. People's Resistance, xuño 2012, http://www.alainet.org/publica/476-en.phtml

[8] Accesíbel, mediante rexistro, en http://www.wealthx.com/articles/2011/wealth-x-world-ultra-wealth-report-2011

[9] Daniel Raventós, "Worldwide Concentration of Wealth", Counterpunch.org, 29-5-2010, http://www.counterpunch.org/2010/10/29/worldwide-concentration-of-wealth/

[10] OCDE, "Divided We Caseta: Why Inequality Keeps Rising", 2001, http://www.oecd.org/document/51/0,3746,en_2649_33933_49147827_1_1_1_1,00.html.


07/06/2012

Rio+20: Economia Verde ou Economia Solidária?

Ignacio Ramonet. Artigo tirado de Outras Palavras (aqui).  Tradução: Antonio Martins.  Ignacio Ramonet é editor do Le Monde Diplomatique, edição espanhola, e presidente da Associação Memória das Lutas (www.medelu.org).

 



O Brasil acolherá no Rio de Janeiro, de 20 a 22 de junho, a Conferência das Nações Unidas para o Desenvolvimento Sustentável, chamada também “Rio+20” porque se reunirá duas décadas depois da primeira grande Cúpula da Terra, de 1992. Participarão mais de 80 chefes de Estado. As discussões estarão centradas em torno de dois temas principais: 1) uma “economia verde” no contesto do desenvolvimento sustentável e erradicação da pobreza; e 2) o marco institucional para o desenvolvimento sustentável. Em paralelo ao evento oficial, também se reunirá a Cúpula dos Povos, que congrega movimentos sociais e ambientalistas do mundo.

As questões ambientais e os desafios da mudança climática continuam constituindo grandes urgências da agenda internacional [1]. Mas esta ralidade é ocultada, na Europa e em outras partes do mundo, pela gravidade da crise econômica e financeira. É normal.

A eurozona atravessa um de seus momentos mais difíceis, em razão do fracasso clamoroso das políticas de “austeridade radical”. A recessão instalou-se em várias economias, com desemprego em alta e tensões financeiras dramáticas. A Espanha, em particular, vive os momentos mais preocupantes desde 2008, quando Lehman Brothers. Tornou-se, após a Grécia, o “elo frágil” do euro. Os capitais fugem em massa. O “prêmio de risco” (margem extra que os credores exigem, para continuar emprestando ao país) atingiu os níveis mais elevados desde da criação da moeda única, e ameaça obrigar Madri a requerer (como a Grécia, Irlanda e Portugal) ajuda externa. Ampliam-se os temores sobre a saúde do sistema bancário, em especial, após a escandalosa quebra-nacionalização do Bankia, quarto grupo financeiro do país em volume de ativos.

O pessimismo espraia-se na Europa. O Prêmio Nobel de Economia Paul Krugman jogou lenha na fogueira no mês passado, quando avisou [2] ser “muito possível” que a Grécia abandone e euro no decorrer de junho… Uma saída de Atenas da moeda única europeia teria como consequência imediata a fuga de capitais de outros países ameaçados (Irlanda, Portugal, Espanha, Itália, Bélgica) e uma corrida maciça dos depositantes contra os bancos, para sacar seus depósitos. Segundo Krugman, não é impossível que, para evitá-la, países como a Espanha e a Itália decretem – como a Argentina em 2001 – um corralito [3], limitação forçada do volume de dinheiro que os depositantes podem retirar de suas próprias contas.

O euro resistirá? Entrará em colapso? Estas questões preocupam, em todo o mundo, milhões de cidadãos, que seguem com grande expectativa o calendário eleitoral europeu. Em 10 e 17 de junho, haverá eleições legislativas na França; em 17 de junho, eleições para o Parlamento e para formar um novo governo na Grécia. E a Cúpula de Bruxelas, em 28 e 29 de junho, decidirá por fim se a União Europeia segue a rota alemã de austeridade até a morte ou se opta pela via francesa de crescimento e recuperação. É uma dilema vital.

Apesar de dramáticas, estas questões não devem ocultar que, em escala planetária, há outros dilemas, não menos decisivos. O primeiro deles é o desastre climático que estará em pauta no Rio de janeiro. Vale lembrar que, em 2010, o desastre climático foi a causa de 90% das catástrofes naturais, que causaram a morte de cerca de 300 mil pessoas, e perdas econômicas superiores a 250 bilhões de reais.

Outra contradição: na Europa, os cidadãos reclamam, com razão, mais crescimento para sair da crise. Mas no Rio, os movimentos sociais e ambientalistas advertirão que o crescimento – se não é sustentável – significa maior devastação do meio-ambiente e maior risco de esgotamento dos limitados recursos do planeta.

Os dirigentes mundiais, assim como milhares de representantes de governos empresas privadas, ONGs, movimentos sociais e outros grupos da sociedade civil irão se reunir, no Rio, precisamente para definir uma agenda global que garanta a proteção sustentável do ambiente – e também para reduzir a pobreza e promover a igualdade social. O debate central se dará entre o conceito de “economia verde”, defendido pelos porta-vozes do neoliberalismo, e o de “economia solidária”, sustentada por movimentos para os quais não haverá preservação ambiental sem a superação do modelo atual de “desenvolvimento predatório”, baseado na acumulação privada de riquezas.

Os países ricos vão ao Rio para difundir, como proposta principal, a da “economia verde”. É um conceito-cilada, que se limita, na maioria das vezes, a designar uma simples camuflagem verde da economia pura e dura de sempre. Um “esverdeamento”, em suma, do capitalismo especulativo. Tais países desejam que a Conferência Rio+20 lhes outorgue um mandato das Nações Unidas para começar a definir, em escala planetária, uma série de indicadores para avaliar economicamente as diferentes funções da natureza, e criar deste modo as bases para um mercado mundial de serviços ambientais.

Esta “economia verde” deseja não apenas a mercantilização dos aspectos materiais da natureza, mas a própria transformação em mercadoria dos processos e funções naturais. Em outras palavras, a “economia verde” busca, como afirma o ativista boliviano Pablo Solón, mercantilizar não apenas a madeira e as florestas, mas também a capacidade de absorção de dióxido de carbono destas mesmas matas [4].

O objetivo central é criar, para as aplicações privadas, um mercado da água, do meio-ambiente, dos oceanos, da biodiversidade etc. Atribuindo preço a cada elemento da natureza, com objetivo de garantir lucros para os investidores. De tal modo que a “economia verde”, ao invés de criar produtos reais, organizará um novo mercado imaterial de bônus e instrumentos financeiros que serão negociados através dos bancos. O mesmo sistema bancário que provocou a crise financeira de 2008, e que recebeu trilhões de reais dos governos, disporia agora, da Mãe Natureza para continuar especulando e realizando grandes lucros.

Frente a estas posições, e em paralelo à Conferência da ONU, a sociedade civil organiza no Rio a Cúpula dos Povos. Neste fórum, serão apresentadas alternativas em defesa dos “bens comuns da humanidade”. Produzidos pela natureza ou por grupos humanos, em escala local, nacional ou global, estes bens devem ser propriedade coletiva. Entre eles, estão o ar e a atmosfera; a água, aquíferos, rios, oceanos e lagos; as terras comunais ou ancestrais; as sementes, a biodiversidade, os parques naturais; a linguagem, a paisagem, a memória, o conhecimento, a internet, os produtos distribuídos com licença livre, a informação genética etc. A água doce começa a ser vista como o bem comum por excelência, e as lutas contra sua privatização – em vários países – têm alcançado êxitos notáveis.

Outra ideia preconizada pela Cúpula dos Povos preconiza é a de uma transição gradual da civilização antropocêntrica a uma “civilização biocêntrica”, centrada na vida, o que implica o reconhecimento dos direitos da Natureza e a redefinição do bem-viver e da prosperidade – de modo que não dependam do crescimento econômico infinito.

Também defende-se a soberania alimentar. Cada comunidade deve poder controlar os alimentos que produz e consome, aproximando consumidores e produtores, defendendo uma agricultura camponesa e proibindo a especulação financeira com alimentos.

Por fim, a Cúpula dos Povos reclama um vasto programa de “consumo responsável”, que inclua uma nova ética do cuidado e do compartir; uma preocupação contra a obsolescência programada dos produtos; uma preferência pelos bens produzidos pela economia social e solidária, baseada no trabalho e não no capital; e um rechaço do consumo de produtos realizados às custas do trabalho escravo [5].

A Conferência Rio+20 oferece, portanto, a ocasião aos movimentos sociais de reafirmar, em escala internacional, sua luta por uma justiça ambiental, em oposição ao modelo de desenvolvimento especulativo. E seu repúdio às tentativas de “esverdear” o capitalis mo. Segundo estes movimentos, a “economia verde” não é a solução para a crise ambiental e alimentar atual. Trata-se, ao contrário, de uma “falsa solução”, que poderia agravar o problema da mercantilização da vida [6]. Em suma, um novo disfarce do sistema. E os cidadãos estão cada vez mais fartos de disfarces. E do sistema.



[1] Ler, de Ignacio Ramonet, “Urgencias climáticas”, Le Monde Diplomatique, edição espanhola, janeiro de 2012

[2] The New York Times, 13/5/2012

[3] Corralito é palavra que surgiu durante a crise econômica argentina de 2001, quando, diante da avalanche de clientes nos bancos, para retirar suas economias, o ministro Domingo Cavallo decidiu que cada titular de conta só poderia sacar, no máximo, 250 pesos por semana.

[4] Pablo Solón, “Qué pasa en la negociación para Rio+20” 4/4/2012.

[5] Ler a “Declaração da Assembleia de Movimentos Sociais”, Porto Alegre, 28/1/2012.

21/05/2012

Agrotóxicos, interesses e anti-jornalismo

Elenita Marta Pereira. Tirado de Outras Palavras (aqui).  Elenita Malta Pereira é doutoranda em História na UFRGS

É o público que está sendo solicitado a assumir os riscos
que os controladores de insetos calculam. (…)
A obrigação de tolerar, de suportar,
dá-nos o direito de saber.

(Rachel Carson, em Primavera Silenciosa)



A matéria “A verdade sobre os agrotóxicos”, publicada em Veja (edição de 4/1/2012), revisita um tema que é alvo de polêmicas, oposições apaixonadas e amplas discussões no Brasil desde os anos 1970. No entanto, apesar de décadas de controvérsia, já no título, a revista demonstra que pretende revelar a verdade sobre o assunto. A Associação Brasileira de Agroecologia (ABA), em carta-resposta à Veja, considerou o tratamento dado a um tema tão controverso como “parcial e tendencioso”, apontando uma série de equívocos na reportagem.

Em Primavera Silenciosa, o primeiro alerta mundial contra os pesticidas, publicado em 1962, Rachel Carson descreveu diversos casos de pulverizações – especialmente de diclorodifeniltricloroetano (DDT) – nos Estados Unidos, nos anos 1950-60, quando morreram enormes quantidades de pássaros, peixes, animais selvagens e domésticos. As pulverizações para exterminar supostas “pragas” também contaminaram as águas de rios, córregos, dos oceanos, os solos e os humanos.

Carson já constatava, há 50 anos, que a questão dos resíduos químicos nos alimentos era tema de ardorosos debates. A existência de resíduos ou era desprezada pela indústria, que a considerava sem importância, ou era francamente negada. No entanto, pesquisas comprovavam, já naquela época a associação da presença do DDT no corpo humano com a alimentação, ao analisar gordura humana e amostras de alimentos em restaurantes e refeitórios.

Para a revista, “agrotóxico” é termo carregado de julgamento valor; já “defensivos” seria correto, porque tais produtos serviriam para “defender” a plantação das pragas, insetos, parasitas…

Motivada pela divulgação, em dezembro de 2011, de um estudo sobre contaminação de alimentos por pesticidas promovido pela Agência Nacional de Vigilância Sanitária (Anvisa) referente ao ano de 2010, a reportagem da Veja começa questionando o uso da palavra “agrotóxico”: o “nome certo é defensivo agrícola”. Segundo a matéria, “agrotóxico” é um termo impreciso e carregado de julgamento valor; já “defensivos” seria correto, porque esses produtos não servem para intoxicar o ambiente ou o consumidor, mas para “defender” a plantação das pragas, insetos e parasitas. Esse debate é antigo, construído ao longo de uma verdadeira contenda, que foi protagonizada por ecologistas, políticos e representantes das indústrias agroquímicas, desde os anos 1970. A própria nominação dos agroquímicos determinava de que “lado” estava quem nomeava: de um lado, executivos das indústrias fabricantes que, obviamente, queriam vender seus produtos; pesquisadores que recebiam financiamento dessas empresas para suas pesquisas e funcionários públicos, todos trabalhando para “defender” seus interesses. Do outro lado, entidades ambientalistas de vários estados, professores universitários e pesquisadores preocupados com o efeito desses produtos na saúde das pessoas e da natureza.

O termo “agrotóxico”, mais do que portar um juízo de valor, está consolidado na legislação brasileira sobre o tema, a Lei 7.802/89. A palavra já estava presente na primeira legislação estadual, a Lei 7.747, publicada no Rio Grande do Sul, em dezembro de 1982, fruto de um amplo debate liderado por políticos, pesquisadores e ecologistas. O ecologista José Lutzenberger considerou a publicação dessa lei uma “vitória sem precedentes”, uma conquista da sociedade civil, inédita em diversos países. Por outro lado, o termo “defensivos agrícolas” também não é isento de valor: expressa que essas substâncias são boas, defendem a lavoura de pragas. No entanto, o próprio conceito do que pode ser considerado praga é questionável, depende do ponto de vista de quem está observando uma plantação. O que é praga na agricultura que usa produtos químicos pode ser um aliado no controle natural de insetos realmente prejudiciais, e até mesmo um indicador da saúde das plantas para quem pratica agricultura ecológica.

O interessante é que, apesar de afirmar que o certo é “defensivo agrícola”, as jornalistas usam, em trechos da reportagem, o termo agrotóxico – não como citação de outra fonte, o que é uma contradição.

A matéria da Veja afirma que apenas uma parte muito pequena das amostras analisadas pela Anvisa continha agrotóxicos acima do permitido. Mais ainda, que os motivos dessa ocorrência envolvem os agricultores: ou eles aplicaram doses acima do indicado, ou desrespeitaram o período de carência. A estratégia de culpar o agricultor também data de bastante tempo.

Desde os anos 1970, o problema, para os defensores da química na agricultura, nunca é o produto, mas sim, o agricultor, como se a toxicidade só dependesse do uso e não dos componentes utilizados na fabricação. A propaganda de agrotóxicos, em geral, anunciava cada novo pesticida como “mais eficaz” no combate às pragas, mais eficiente que o anterior, só que, muitas vezes, não dizia que era também mais venenoso. Mas a verdadeira avalanche de casos de intoxicação de agricultores parece demonstrar que esses produtos são muito perigosos. Até porque, se não fossem, não haveria necessidade do desenho de caveiras em seus rótulos.

A matéria da Veja faz afirmações de forma leviana e irresponsável para a população leiga no assunto, passando a impressão que os agrotóxicos não são tão perigosos assim. Ela diz que os alimentos que lideram o ranking da Anvisa de forma alguma representariam risco à saúde, que os resíduos estão dentro dos níveis seguros e que o uso de agrotóxicos não-autorizados não é prejudicial à saúde. Neste último caso, a justificativa seria o alto custo para os fabricantes alterarem os rótulos, indicando outros cultivos onde os pesticidas poderiam ser utilizados. Aqui, podemos perceber mais uma vez que os interesses das empresas sempre são relevantes e merecem ser preservados.

No entanto, a reportagem se contradiz – novamente – declarando que os resíduos de agrotóxicos não podem ser removidos dos alimentos com água, ou qualquer outra substância, já que o veneno penetra na polpa do alimento ou circula pela seiva da planta. Essa afirmação é um “tiro no pé”, muito negativa para quem quer defender os “defensivos”, e reforça o argumento de quem luta contra os agrotóxicos: um dos maiores problemas é a manutenção dos pesticidas no ambiente, por muito tempo; dependendo do produto, pode levar anos ou décadas para desintegrar-se, como é o caso bastante conhecido do DDT. Aliás, a matéria relata que, se o agricultor seguir a bula corretamente, “o produto sofrerá degradação natural com a ação dos raios solares, da chuva e de microorganismos”. Segundo a ABA, isso é uma inverdade: “as consequências ambientais e para a saúde, em função de uma aplicação que deixou resíduos, podem permanecer por muito tempo”.

São casos de bebês que adoeceram por causa do leite; crianças mortas ao ingerirem água contaminada; agricultores fulminados em pulverizações aéreas, entre inúmeros muitos outros

Segundo a matéria da Veja, só há riscos à saúde do agricultor quando ele não respeita as regras de uso, já que os equipamentos de segurança o protegeriam do contato com o veneno. No entanto, nem sempre o agricultor tem acesso a esses equipamentos ou à informação de como utilizá-los corretamente. Além disso, há muitos casos de intoxicação que independem do seu uso.

Consultando os arquivos dos jornais de maior circulação do país, é possível constatar uma quantidade impressionante de notícias sobre envenenamento e morte de agricultores, cuja causa envolveu a aplicação de produtos químicos na lavoura. Há períodos em que as ocorrências são diárias, envolvendo famílias inteiras, em cidades do interior do Brasil. Casos de jovens que dormiram durante meses, sem perspectiva de acordar, depois do contato com agrotóxicos; bebês que ficaram doentes por causa do leite, já que a vaca que o fornecia comeu pasto contaminado com pesticidas; crianças que morreram pela ingestão de água contaminada; agricultores fulminados durante pulverizações aéreas sem aviso prévio, entre outros, são exemplos nefastos de que o equipamento não é garantia de segurança total.

Artigo da Gazeta Mercantil (Porto Alegre, 28/05/1975) relata que o consumo de pesticidas no Brasil aumentou dez vezes entre 1964 e 1974 e questiona: “em que medida esse consumo teria sido fortemente incentivado, provocando o uso indiscriminado e exagerado de defensivos?” Se por volta de 1974 o consumo somava cerca de 74 mil toneladas anuais, o que dizer das cerca de 1 milhão toneladas em 2010 (de acordo com dados do Sindicato Nacional da Indústria de Produtos para a Defesa Agrícola)? O estímulo ao uso intensivo desses produtos interessa aos fabricantes, pelos altíssimos ganhos, mas, ao mesmo tempo, provoca prejuízos não totalmente contabilizados ao ambiente e à vida humana.

Também segundo a reportagem da Veja, não haveria comprovação científica de que o consumo a longo prazo de resíduos de pesticidas nos alimentos provoque problemas sérios em seres humanos. Essa constatação demonstra um profundo desconhecimento da literatura científica sobre os efeitos desses produtos na saúde humana. Em relatório de 2012, elaborado pelo Instituto Nacional do Câncer, José de Alencar Gomes da Silva (Inca) consta que “importantes compostos cancerígenos encontram-se entre os metais pesados, os agrotóxicos, os solventes e as poeiras”. Além da população rural, que fica mais exposta pelo manuseio desses produtos, “toda a população pode ter contato com agrotóxicos, seja pela ocupação, pela alimentação ou pelo ambiente”. Substâncias como o DDT, clordane e lindane são promotoras de tumores. O relatório cita uma extensa bibliografia de estudos que relacionam, entre outros agentes, agrotóxicos e câncer.

Cientistas da Universidade de Caen, na França, que pesquisam há anos os efeitos dos herbicidas à base de glifosato (recordistas de vendas no Brasil), descobriram que eles contêm toxicidade que afeta diretamente as células humanas. Em artigos científicos recentes, os pesquisadores afirmaram que mesmo pequenos resíduos que ficam nos alimentos podem causar danos, especialmente ao rim humano. Artigo de professora da USP (Larissa Bombardi, 2011) afirma, a partir de dados do Sistema Nacional de Informações Tóxico-Farmacológicas – Ministério da Saúde/Fiocruz (Sinitox), que no período de 1999 a 2009 ocorreram cerca de 62 mil intoxicações por agrotóxicos de uso agrícola no Brasil.

ONU atesta que o Brasil é principal destino de agrotóxicos proibidos. Sem qualquer base, Veja sustenta que somos “um dos países mais rigorosos” no registro desses produtos

Outra informação da matéria da Veja é que “o Brasil é um dos países mais rigorosos no registro de agrotóxicos”. No entanto, segundo a ONU (Organização das Nações Unidas), nosso país é o principal destino de agrotóxicos proibidos no exterior. Diversos produtos vedados nos Estados Unidos e na Europa são comercializados livremente aqui. Se o controle fosse mesmo rigoroso, o Brasil seria o maior consumidor mundial de agrotóxicos?

Encaminhando-se para o final, a reportagem põe em dúvida a credibilidade dos alimentos orgânicos, aqueles que são cultivados sem agrotóxicos. Ela questiona as regras para credenciamento e fiscalização: com um controle insuficiente, haveria riscos à saúde da população no consumo de alimentos orgânicos.

Citando o caso de contaminação por Escherichia coli, ocorrido em junho de 2011, na Alemanha, em que pessoas morreram ao consumir brotos de feijão germinados produzidos por uma fazenda orgânica, a matéria da Veja conclui que “não só por ser orgânico um produto é necessária e automaticamente mais saudável que o similar cultivado com o auxílio de defensivos”. Sem diminuir a gravidade das mortes ocorridas na Alemanha, é muito precipitado afirmar que não haveria diferença de risco no consumo de alimentos orgânicos ou não-orgânicos. Esse foi um caso isolado, que poderia ter ocorrido mesmo se a produção não fosse orgânica, afinal, é possível garantir que a fiscalização dos alimentos que usam produtos tóxicos seja eficiente?

A humanidade viveu milênios praticando agricultura sem venenos. Só após a segunda guerra mundial o uso da química na lavoura passou a ser recomendado como a melhor solução para o combate das “pragas” e para acabar com a fome no mundo – o que não ocorreu: os insetos ficaram resistentes aos venenos e há muitas pessoas passando fome ainda no século 21. A chamada “Revolução Verde” introduziu técnicas alardeadas como “modernas” (cultivo intensivo do solo, monocultura, irrigação, controle químico de pragas e manipulação genética de plantas), mas que geram dependência dos agricultores em relação às empresas que vendem os insumos vinculados a esse tipo de agricultura.

A produção de alimentos orgânicos, através de métodos agroecológicos, não interessa às grandes empresas que controlam o agronegócio no Brasil. Os orgânicos não dependem da compra de sementes (geneticamente modificadas ou não) ou da compra de agrotóxicos. Na agricultura ecológica, ou orgânica, o agricultor é autônomo, controla sua semente e seus próprios insumos, entre eles, matéria orgânica (compostagem, folhas de árvores, resíduos industriais, estrume, etc). O que a agricultura convencional considera como praga (insetos, fungos), ou erva daninha que deve ser exterminada pelos agrotóxicos, na agricultura ecológica é um sintoma, indicador da saúde da planta e do solo.

Cabe ao consumidor ficar atento ao debate, sua história e aos interesses por trás dele. Como já dizia Rachel Carson em 1962, nós temos o direito de saber. No mínimo

No livro Plantas doentes pelo uso de agrotóxicos, o engenheiro agrônomo francês Francis Chaboussou divulgou a “teoria da trofobiose”. Após anos de pesquisa, ele concluiu que o uso continuado de agrotóxicos adoece as plantas. E somente as plantas doentes, em desequilíbrio metabólico, são atacadas pelos parasitas. A planta equilibrada em crescimento vigoroso ou em descanso não é nutritiva para as pragas. Na verdade, na agricultura ecológica, a propriedade rural é pensada como um agroecossistema, em que a observação das interações que ocorrem no ambiente é vital. Solo nutrido, planta saudável. Inseridos na diversidade de espécies da propriedade agrícola, os alimentos orgânicos tendem a ser muito mais saudáveis que os não-orgânicos.

Em abril de 2012, a Associação Brasileira de Saúde Coletiva (Abrasco) divulgou a primeira parte de um dossiê sobre os impactos dos agrotóxicos na saúde. Escrito por professores universitários e pesquisadores com larga experiência no assunto, o dossiê externa a preocupação desses profissionais com a escalada ascendente de uso de agrotóxicos no Brasil e a contaminação do ambiente e das pessoas dela resultante, com severos impactos sobre a saúde pública.

O relatório cita exemplos de cidades onde ocorre a contaminação das águas, no Ceará e em Mato Grosso, com destaque para Lucas do Rio Verde (MT), onde “chuvas de agrotóxicos”, ou seja, pulverizações aéreas indiscriminadas causaram surto de intoxicações agudas em crianças e idosos, bem como contaminação do leite materno.

Como as bases cientificas que sustentam o uso dos agrotóxicos são frágeis (“deveria caber às empresas demonstrar com rigor que não são nocivos para a saúde humana ou para o meio ambiente”), os pesquisadores questionam: “É lícito manter os agrotóxicos em uso na agricultura nesse contexto?” Além disso, os inúmeros casos de contaminações de trabalhadores e população em geral, desde os anos 1970 até hoje, oneram o SUS, custando muitos milhões aos cofres públicos.

Como podemos perceber, a “verdade sobre os agrotóxicos” está bem longe de ser alcançada. O debate está polarizado: de um lado, as indústrias e os comerciantes, a quem interessa divulgar que os “defensivos” não causam danos à saúde humana; do outro, profissionais da área da saúde engajados na posição de que os agrotóxicos fazem sim muito mal aos humanos e aos ecossistemas onde são aplicados. A preocupação aumenta na mesma medida que o consumo desses produtos no Brasil, que desde 2008 carrega o título nada honrável de maior comprador de agrotóxicos do mundo.

Cabe ao consumidor ficar atento ao debate, à história e aos interesses por trás dele. Afinal, como já dizia Rachel Carson lá em 1962, nós temos o direito de saber. No mínimo.

26/04/2012

Brevísima historia das privatizacións no Reino Unido

Richard Seymour. Artigo tirado de SinPermiso (aquí) e traducido por Revolta IrmandiñaRichard Seymour é autor de The Liberal Defence of Murder (Verso, Londres, 2008) e The Meaning of David Cameron (Verso, Londres, 2010), e rexenta unha bitácora co título de Lenin´s Tomb (leninology.blogspot.com).




Royal Mail, o servizo de Correos, saíu a poxa, e non necesariamente ao mellor ofertante (mentres, os prezos dos selos seguen subindo). O corpo de bombeiros londiniense externalizou as chamadas de emerxencia ao 999 a unha empresa chamada Capita a instancias do untuoso presidente da autoridade de bombeiros da capital, Brian Coleman. E as multinacionais merodean con ganas ao redor dos hospitais do NHS [National Health Service, o Servizo Nacional de Saúde, a sanidade pública británica]. Os colexios están a empezar a buscar rendibilidade. Na nomenclatura tecnocrática do FMI, a isto chamaríaselle "programa de axuste estrutural", pero con iso non se capta realmente a escala radical da transformación. Podemos velo a través dunha historia abreviada da privatización no Reino Unido.

1979-81: Experimentación

Os tories levaban moito tempo comprometidos con certa política de desnacionalización. Como resposta á prolongada crise da década de 1970, na que os conservadores se debateron para manter o seu dominio parlamentario, o Informe Ridley, elaborado polo gabinete na sombra de Thatcher, recomendou unha política de despedazamento do sector público e desmembramento dos sindicatos. A privatización estaba en principio subordinada a outros temas políticos, sobre todo á supresión salarial para controlar a inflación. Pero a primeira administración Thatcher introduciu con éxito certo grao de privatización nalgunhas grandes compañías do sector público, especialmente British Aerospace e Cable & Wireless. Nesta etapa, no entanto, o enfoque consistía en centrarse en privatizar entidades aínda rendíbeis a fin de conseguir ingresos e reducir así os préstamos que necesitaba o sector público.

1982-86: Despegamento

No medio da recesión dos primeiros 80, os conservadores comezaran a propor a privatización como panacea potencial. O deputado conservador Geoffrey Howe encomiaba a "disciplina" do mercado. A doutrina emerxente consistía en que a privatización faría máis eficiente e produtivas as grandes empresas de servizos públicos e, por tanto, faría máis competitivo ao capitalismo británico en relación aos seus rivais continentais. Neste período, o goberno vendeu Jaguar, British Telecom, o que restaba de Cable & Wireless e British Aerospace, Britoil e British Gas. O centro desprazouse cara á privatización de empresas clave de servizos públicos.

Esta política non xurdiu da nada: estaba plenamente integrada nas ideas de Hayek que guiaran a Thatcher e a súa cohorte na oposición. Pero desenvolveuse en relación a obxectivos políticos concretos. Non era cuestión unicamente de estimular o investimento no sector privado senón tamén de librar unha guerra cultural destinada a redeseñar ao electorado seguindo as liñas do "capitalismo popular" pregoado por Thatcher, e anunciado na tristemente soada campaña publicitaria de "Tell Sid" ["Cóntallo a Sid"].[1]

1987-91: Saltos e brincos

Tras a terceira vitoria electoral dos conservadores, estes gozaban de confianza suficiente para lanzarse ao seu programa máis agresivo de privatización. British Steel, British Petroleum, Rolls Royce, British Airways, a auga e a electricidade atopábanse entre os servizos públicos á venda. Estas privatizacións provocaron unha forte oposición, seica suficiente para frenar calquera tendencia encamiñada á privatización respecto ao NHS. No entanto, continuaron impóndose medidas de orientación mercantil no sector público, do "mercado interno" no servizo sanitario á malhadada "carta cidadá" de John Major. [Citizen´s Charter, iniciativa do primeiro ministro en 1991 destinada a mellorar os servizos públicos].

1992-96: Fraqueza e retirada

A cuarta administración consecutiva dos conservadores era débil e dividiuse rapidamente respecto dunha serie de medidas políticas, sobre todo ao redor da unión monetaria europea. Porén as premisas neoliberais da política ancorada por Thatcher seguían intactas, e o goberno seguiu impulsando privatizacións naqueles campos nos que sentía capaz de levalas a cabo. Ao inflixir unha segunda derrota aos mineiros, o goberno procedeu á venda final de British Coal, [carbón] así como das empresas xeradoras de electricidade Powergen e National Power, e de British Rail [os ferrocarrís británicos]. Abandonouse, con todo, o intento de Michael Heseltine de privatizar Correos, debido á oposición pública e á resistencia dos deputados, medorentos de ser aniquilados electoralmente.

1997-2001: Compromiso do Novo Laborismo

O Novo Laborismo lograra sacar capital electoral da impopularidade dos tories por mor das privatizacións,  mais só se comprometeu a parar a venda do control do tráfico aéreo. E traizoou mesmo esta promesa de menor entidade. Pois, aínda que o thatcherismo non lograra impor a súa argumentación sobre os servizos públicos, demolera de forma tan totalizadora a esquerda militante e os sindicatos que non había nada que puidese impedir ao laborismo adaptarse ao neoliberalismo. A política de privatizacións de envergadura introducida neste período foi por tanto un torpe compromiso entre unha dirección xerencial e a base electoral laborista, coñecéndose como IPF (Iniciativa Financeira Privada - Private Finance Initiative), un apaño do que foi pioneiro en orixe Norman Lamont [ministro de Economía dos conservadores entre 1990 e 1993]. Introducidas no Metro de Londres, o NHS e as escolas, estas medidas políticas recadaron diñeiro a curto prazo sen necesidade de subir os impostos. Pero houbo tamén con iso un refacho de evangelización en favor do mercado. Tanto Peter Mandelson como o seu sucesor no Departamento de Comercio e Industria crían papel do goberno o promover a cultura empresarial.

2002-8: IFP agresiva

A segunda e terceira administracións do Novo Laborismo presionaron de forma agresiva en favor dunha maior privatización e redución do tamaño do Estado. Blair asentara a súa campaña de reelección de 2001 na IFP, extremadamente impopular. O cálculo baseábase en que aínda que a medida non fose popular, a súa vitoria demostraría que non había unha alternativa realista. Aínda que houbo poucas vendas de fuste, as medidas políticas do goberno respecto de Royal Mail e o NHS levaban, como conclusión lóxica, á privatización destes servizos. Até que non chegou o derrube crediticio e a consecuente crise non empezou a moverse o péndulo, só fóra temporalmente, en dirección contraria, cando Brown se viu obrigado a nacionalizar tardiamente unha ristra de bancos desfalecentes. Porén mesmo entón quedou claro que a intención consistía en devolver esas empresas á propiedade privada canto antes.

2009-: Thatcherismo, segunda parte?

Os conservadores chegaron ao poder sen mandato, mais non sen que lles faltase confianza. A súa axenda, que fora saíndo á luz desde 2008, consistía en representar a crise do sector público como unha crise do gasto do sector público. Tras privatizar xa o servizo de apostas deportivas e anunciar a venda de Northern Rock, [banco privado "nacionalizado" polos neo-laboristas en 2007 para evitar a súa completa desaparición ao comezo da crise] que iría seguida da doutros bancos nacionalizados, indicaron que venderán Royal Mail, xunto aos servizos de liberdade condicional, estradas, grandes sectores da educación e o NHS. Privatizaranse mesmo partes da policía, tradicional aliada da dereita. A externalización estenderase a todos os campos posíbeis.

Porén, do mesmo xeito que na década de 1980, o obxectivo non consiste primordialmente en reducir os préstamos do sector público. Os tories saben que a crise económica en curso non é só un problema fiscal ou financeiro. O sector privado atópase absolutamente estancado. Globalmente, hai billóns de libras en mans de corporacións que non ven condutos viábeis para un investimento rendíbel. As empresas norteamericanas contan con 1'7 billóns de dólares, as da eurozona, con 2 billóns de euros, e as empresas británicas dispoñen de 750.000 millóns de libras inmobilizadas. A acumulación-mediante-desposesión é unha forma de pór ese diñeiro en circulación como capital. E aínda que os conservadores non teñen ideológicamente tanta confianza como nos anos 80, a escala das privatizacións que propoñen suxire que esperan pasar calquera oposición.

Nun contexto histórico, a privatización parece responder a unha serie de dilemas no caso dos tories. Ao difundir os incentivos de mercado, erosiona a base do sector público para a política laborista. Ao abrir o sector público aos beneficios, pon unha grande cantidade de capital en circulación. E ao reducir o poder dos traballadores do sector público, suprime as presións salariais, facendo así en teoría o investimento máis atractivo. Sobre todo, seica, ao desprazar os principios democráticos de asignación a aqueles que se basean no mercado, favorece aos que son máis fortes no seu control do mercado, e a quen representan tamén a base social do conservadurismo.


Nota do t.: [1] Unha campaña publicitaria de 1986 animaba á xente a comprar accións de British Gas, privatizada hai 25 anos. 'Se ves a Sid, dillo' era a súa lema, atendido por preto de millón e medio de persoas, que compraron accións a un prezo de 135 libras cada unha, nunha oferta de 9.000 millóns de libras, a maior rexistrada até entón.



.

24/04/2012

Água: o Banco Mundial insiste em privatizar

 Por Johanna Treblin. Artigo tirado de Outras Palavras (aqui).



Apesar de ficar demonstrado que a privatização da água é prejudicial para os pobres, um quarto dos fundos do Banco Mundial vão diretamente para empresas do setor, afirma um documento divulgado semana passada. O estudo assegura que o Banco apoia as empresas privadas da água, passando por cima de governos e de seus próprios padrões de transparência.

As populações de muitos países do Sul em desenvolvimento têm difícil acesso a água potável, e o enfoque para remediar este problema tem sido depender cada vez mais de empresas privadas. Entretanto, isto é pernicioso, segundo o informe da organização não governamental Corporate Accountability International (CAI), com sede nos Estados Unidos.

A CAI exortou o Banco Mundial a deixar de financiar o setor privado da água e mudar a direção dos fundos para focá-los em instituições públicas e democraticamente responsáveis. A divulgação do informe, intitulado Shutting the Spigot on Private Water: Case for the World Bank do Divest (Fechando a torneira para a água privada: argumentos para que o Banco Mundial desinvista), coincide com o início das reuniões que esse organismo realiza com o Fundo Monetário Internacional (FMI).

A Corporação Financeira Internacional (CFI), ramo do Banco dedicado a fomentar o desenvolvimento econômico por meio do setor privado, investiu US$ 1,4 bilhão em empresas de água desde 1993, segundo o estudo. Até janeiro de 2013, os investimentos crescerão US$ 1 bilhão ao ano. O informe também assinala que, para cada dólar que a CFI coloca em um projeto, ela atrai entre US$ 14 e US$ 18 em investimentos privados complementares.

Isto explica porque o Banco Mundial e a CFI continuam financiando companhias privadas de água, mesmo quando cerca de um terço de todos os contratos assinados entre 2000 e 2010 fracassaram ou estão em risco de fracassar, quatro vezes mais do que no caso de projetos de infraestrutura nos setores de eletricidade e transporte, segundo a CAI.

Em lugar de se concentrar em garantir o acesso a água potável inclusive economicamente, o Banco Mundial promove medidas que deixarão mais cara a água para os consumidores”, diz, por outro lado, um informe de 2010 da organização não governamental Food and Water Watch. O alto custo também pode ser definido em termos humanos. O mesmo documento indica que a má qualidade da água e do saneamento permite a propagação de parasitas que “são a principal causa de doenças e mortes no mundo em desenvolvimento”.

A CAI também crítica vários conflitos de interesses, como o fato de o Banco Mundial ser dono de empresas do setor da água enquanto se apresenta como conselheiro imparcial. No fim das contas, o “Banco Mundial é o motor por trás desta invasão corporativa nos sistemas e nos serviços de água”, afirmou a CAI em seu site. O Banco Mundial estimula os países a privatizarem seus sistemas de água ou modificá-los para que tenham por foco o lucro, acrescentou.

O Banco Mundial também promove o desenvolvimento de infraestruturas que oferecem vantagens para os “usuários de grandes corporações, acima dos interesses dos indivíduos ou das comunidades”, afirma a diretora-executiva da CAI, Kelle Louaillier. “Em meio a uma crise mundial da água, o Banco está desperdiçando os recursos necessários para salvar milhões de vidas. Seus estatutos estabelecem que deve ajudar os que têm mais necessidade, mas sua aposta financeira nas corporações da água está criando perversos incentivos que solapam a própria missão do Banco”, enfatizou.

Segundo a CAI, as privatizações prejudicam os mais pobres, limitando o acesso ao recurso e afetando os direitos humanos, com ocorreu em Manila, Filipinas, onde o Banco Mundial ajudou o governo filipino a desenhar um plano de privatização. “Anos depois, muitos moradores de Manila ainda carecem de água, e os problemas de acesso se agravaram”, disse Shayda Naficy, especialista da CAI. “A CFI chama isso de êxito, e foi, para seus investidores. Contudo, é um tremendo fracasso do ponto de vista dos moradores e seu direito à água”, ressaltou.

Por outro lado, um porta-voz do Banco Mundial disse à IPS que o informe da CAI desvirtua o papel do órgão e carece de profundidade. “Os serviços de financiamento e assessoria da CFI asseguraram água potável e saneamento a mais de 20 milhões de pessoas até 2011”, afirmou. “Se mudam as hierarquias, existe a possibilidade de o Banco mudar seu curso”, disse Louaillier hora antes da eleição, ontem, do novo presidente do Banco Mundial, Jim Yong Kim, norte-americano de origem sul-coreana.

O candidato de Washington prevaleceu sobre outros que receberam importante apoio político: a ministra das Finanças da Nigéria, Ngozi Okonjo-Iweala, e o ex-ministro das Finanças colombiano José Antonio Ocampo. O Banco Mundial sempre teve presidentes de nacionalidade norte-americana.

Há um ano, seu então presidente, Robert Zoellick, disse que o mundo necessitava de “nova geopolítica para uma economia multipolar, na qual todos estejam representados equitativamente em associações a favor das maiorias, e não em clubes para poucos”. Para ele, a crise financeira global marcou o fim dos velhos modelos de economia e desenvolvimento. Como consequência, categorizações como “primeiro mundo” ou “terceiro mundo”, “doadores” ou “beneficiários”, “líderes” ou “liderados”, já “não encaixam”, destacou Zoellick. No entanto, estas ideias não parece se refletir dentro do próprio banco.

22/04/2012

Indústria porca

Esther Vivas. Tirado de Altermundo (aqui). Esther Vivas é co-autora de El campo al plato. Los circuitos de producción y distribución de alimentos (Icaria ed., 2009), entre outras publicações; é membro do Centro de Estudios sobre Movimientos Sociales da UPF. Artígo publicado em Le Monde Diplomatique, 197. (Tradução: ADITAL)



Nas últimas décadas, a produção e o consumo de carne aumentaram em escala mundial. Os padrões de consumo, bem como os métodos produtivos pecuários mudaram radicalmente. Porém, quais os impactos sociais, ao meio ambiente, trabalhistas… da indústria pecuarista? Quem ganha e quem perde nesse negócio? No presente artigo, abordamos ditas questões.

Uma revolução pecuarista?

A partir dos anos 50 a produção de carne em âmbito mundial multiplicou-se por cinco. A produção de porco, seguida pela de frango e de terneiro são as que registraram maiores aumentos(1). O consumo de carne nos países do sul multiplicou-se por dois entre 1964-66 a 1997-99, no qual passaram de consumir 10,2kg anuais por pessoa para 25,5kg; e, para 2030, espera-se um incremento de até 37kg. Porém, esse crescimento tem sido desigual, registrando-se um aumento significativo da demanda no Brasil e na China, enquanto que na África subsaariana as cifras permanecem estancadas. Nos países do Norte se prevê o consumo de carne por pessoa/ano de 88kg em 1997-99 para 100kg em 2030(2).

A indústria pecuarista converteu-se em um elemento central do crescimento da em todo o mundo, apostando por um modelo de pecuária industrial e intensiva, que tem recebido o nome de "revolução pecuária”(3). Esse sistema significa um incremento exponencial da produção e do consumo de carne e derivados, seguindo o mesmo padrão produtivista da revolução verde (uso intensivo do solo, insumos químicos, "melhoria” genética etc.) ao mesmo tempo em que modificou nossa dieta alimentar. Um modelo que tem promovido a concentração empresarial, deixando em mãos de um punhado de multinacionais do agronegócio a capacidade de decidir sobre que carne e derivados consumimos, quantos e como são elaborados.

Porém, se a revolução verde prometeu acabar com a fome no mundo e não conseguiu; ao contrário, as cifras de famintos não param de aumentar, superando 1 bilhão, conforme indica a Organização das Nações unidas para a Agricultura e a Alimentação (FAO)(4); o aumento na produção de carne tampouco significou uma melhora na dieta alimentar. Pelo contrário, e como analisaremos a seguir, o aumento do consumo de carne tem gerado maiores problemas de saúde e sua lógica produtivista tem tido um impacto negativo no meio ambiente, no campesinato, nos direitos animais e nas condições trabalhistas. Aumentar a produção não implica em um maior acesso àquilo que se produz, como bem demonstra o fracasso da revolução verde e da revolução pecuária.

Planeta em xeque

Hoje, a pecuária representa 40% do valor bruto da produção agropecuária mundial, superando 50% nos países do Norte; e é a principal utilitária de terra agrícola, seja por via direta, mediante o pastoreio ou pela via indireta, pelo consumo de ração e forragem(5). Geralmente, ambos usos são resultado do desmatamento de bosques virgens e de selvas tropicais, com a consequente degradação dos solos e dos recursos hídricos.

Devido a essas práticas, milhares de camponeses foram expulsos de suas terras, agora destinadas a monocultivos de cereais para a alimentação animal. A pecuária camponesa, diversificada, local e familiar está sendo substituída por um modelo intensivo, monopecuário, corporativo e exportador, com o qual os primeiros não podem competir.

Outro impacto reside na geração da mudança climática. Calcula-se que a pecuária industrial produz 18% dos gases de efeito estufa, superando o setor de transporte. Concretamente, é a responsável por 9% das emissões de CO2, devido ao uso intensivo da terra e ao desmatamento; por 65% do óxido nitroso, a maior parte procedente do esterco; por 37% das emissões de metano (muito mais prejudicial do que o CO2), originado pelo sistema digestivo dos ruminantes; e por 64% do amoníaco, que contribui significativamente para a chuva ácida(6).

Apesar de que a revolução pecuária disse "melhorar” as raças de gado em resposta aos interesses do mercado e promovendo as mais produtivas, resistentes a enfermidades, de fácil adaptação ao meio etc., isso não significou um enriquecimento de nossa alimentação. De fato, a variedade de raças animais, bem como de espécies vegetais reduziu-se drasticamente nos últimos anos. Calcula-se que 30% das raças de animais domésticos estão em perigo de extinção, o que significa o desaparecimento de três raças domésticas a cada duas semanas(7). A cada dia, nossa alimentação depende de menos variedades animais e vegetais, o que implica uma maior insegurança alimentar.

O uso intensivo e a contaminação da água é outra das consequências derivadas da revolução pecuária. Atualmente, a agricultura e a pecuária consomem entre 70 e 80% do total da água doce disponível, segundo dados do II Fórum Mundial da Água (Haya, 2000). Produzir um quilo de proteína animal na industrial pecuária requer 40 vezes mais água do que a produção de um quilo de proteína cereal ou 200 vezes mais do que um quilo de batatas(8). Como bem assinala o filósofo e ecologista Jorge Riechmann: "Em um mundo finito, onde a escassez de água doce tem se convertido em um fator limitante essencial, consumir 1 é o mesmo que consumir 40?(9) Plantar espinafres não é a mesma coisa que plantar comida para vacas. A mesma quantidade de terra produzirá 26 vezes mais proteínas para consumo humano se cultivarmos espinafres em vez de forragem(10).

Os dejetos animais, os antibióticos, os hormônios, os produtos químicos, os fertilizantes, os pesticidas são os principais agentes contaminantes. A pecuária industrial, por exemplo, é a principal responsável pelas emissões de amoníaco que contaminam e acidificam águas e solos. E o sobrepastoreio impede a renovação dos recursos hídricos tanto da superfície quanto os subterrâneos.

Nossa saúde ameaçada

Trata-se de impactos que afetam as comunidades. "Os gases emitidos por uma granja suína em escala industrial são muito tóxicos. Há muitos gases voláteis misturados com pó, bactérias, antibióticos e formam uma mistura muito complexa de mais de 300 ou 400 substâncias as quais estão expostos os vizinhos, famílias, crianças”,afirma David Wallinga, do Institute for Agriculture and Trade Policy, no documentário Pig Bussiness (2009), de Tracy Worcester, com o consequente aumento de doenças de diferentes índoles que atingem os que vivem nas proximidades dessas instalações.

Nossa saúde é outra prejudicada por esse modelo pecuário. Somos o que comemos e está claro que se consumimos carne produzida com altas doses de hormônios, antibióticos, rações transgênicas etc. tem um custo para nosso organismo. As dietas excessivamente carnívoras geram problemas cardíacos, de hipertensão, câncer, obesidade, diabetes. Apesar de que esse é somente um elemento a mais de um sistema agrícola e alimentar que nos enferma, tal como analisa Marie-Monique Robin, em seu documentário Notre poison quotidien (2010), ou como demonstrou Morgan Spurlock, submetendo-se durante trinta dias a uma dieta a base de "comida lixo”, no Mc Donalds e que documentou em seu filme Super Size Me (2004) (A dieta do Palhaço, em português).

Direitos dos animais

Os animais converteram-se em matéria prima industrial e as granjas deixaram de ser granjas para converter-se em fábricas de produção de carne ou modelos de "pecuária não ligada à terra”, como é denominada no setor. A mesma lógica capitalista e produtivista que rege outros sistemas impera no modelo pecuário atual; porém, nesse caso, as mercadorias são animais. "aplicam-se à criação de animais sistemas industriais desenhados para fabricar carros e máquinas. É algo incrivelmente cruel que nenhuma sociedade deveria tolerar”, afirma Tom Garrett, do Welfare Institute, no documentário Pig Bussiness.

A prática produtivista converte aos animais em enfermos crônicos. Instalações que impedem seu movimento, má alimentação, isolamento, estresse etc. são somente algumas amostras do maltrato animal. Para compensar seu estado de saúde recebem antibióticos para combater infecções crescentes, bem como hormônios reprodutores para compensar sua perda de fertilidade. Na Europa, a pecuária industrial utiliza a metade dos antibióticos comercializados. Desses, um terço são administrados preventivamente, junto com a ração(11).

Smithfield Foods, un exemplo
A revolução pecuária implica em um crescente monopólio e integração vertical do setor, onde umas poucas empresas controlam todo o processo de produção de carne, desde a criação até o abate e embalagem.

Por exemplo, a multinacional estadunidense Smithfield Foods e a maior produtora e processadora de carne de porco, com ingressos de 11 bilhões de dólares anuais, em 2010, contrata 48 mil pessoas e desde sua sede nos Estados Unidos expandiu-se para 15 países(12). E para evitar as regulamentações trabalhistas e de meio ambiente estritas, Smithfield Foods trasladou grande parte de suas operações para outros países com legislações mais flexíveis.

Entre 1990 e 2005, seu crescimento foi de 1.000%, aumentando seu controle sobre cada ponto da cadeia produtiva e ganhando novos mercados a custa de acabar com pequenos pecuaristas(13).

Smithfiels Foods é conhecida pelas inúmeras acusações e denúncias que tem recebido por contaminação ambiental. A mais importante, em 2009, quando Granjas Carroll, uma de suas empresas subsidiárias no México foi acusada de ser o epicentro do brote de gripe suína, Gripe A, que assolou o país e se propagou globalmente(14).

A vulneração dos direitos trabalhistas é outra de suas práticas habituais. Escalada no número de acidentes trabalhistas, demissões, abusos verbais… são alguns dos casos recolhidos no relatório "Empaquetado con abuso”(15), elaborado pelo Sindicato United Food and Commercial Workers Union (UFCW), que analisava as condições de segurança laboral no matadouro e planta de empacotamento de Smithfield Foods, em Tar Hell, Carolina do Norte, o maior do mundo, com 5.500 empregados. E onde a UFCW tentou durante mais de uma década organizar seus trabalhadores, com a oposição frontal da empresa, e que, finalmente, conseguiu em umas eleições sindicais no final de 2010.

Segundo um relatório de Human Rights Watch, publicado em 2005-6, trabalhar na indústria da carne é o emprego fabril mais perigoso nos EUA. Esse informe assinalava o abuso sistemático da mão de obra imigrante sem documentos, a intimidação, a falta de indenizações, as represálias e as ameaças de demissão contra os que denunciam abusos etc. Umas práticas que foram recolhidas à perfeição no filme Fast Food Nation (2006), de Richard Linklater Fast.

Definitivamente, um sistema de produção pecuário que nos adoece, acaba com a agrodiversidade, vulnera os direitos dos animais, contamina o meio ambiente, destrói a pecuária camponesa e explora a mão de obra.
NOTAS
(1) Nierenberg, D. (2005) Happier Meals. Rethinking the Global Meat Industry, World Watch Paper 171.
(2) Bruinsma, J. (2003) World agriculture: towards 2015/2030. An FAO perspective, Londres, FAO y Earthscan Publications Ltd.
(3) Delgado, C. et al. (1999) Livestock to 2020: the next food revolution, Food, Agriculture and the Environment Discussion Paper 28.
(4) FAO (2011)The State of Food and Agriculture 2010-2011, Roma, FAO.
(5) Bruinsma, J., Op cit.
(6) Steinfeld, H. et al. (2006) Livestock´s long shadow, Roma, FAO.
(7) Veterinarios Sin Fronteras (2007) La revolución ganadera: http://www.veterinariossinfronteras.org/mm/FICHA2,%20LA%20REVOLUCION%20GANADERA.pdf
(8) Riechmann J. (2003) Cuidar la T(t)ierra, Barcelona, Icaria ed.
(9) Ibíd. 418.
(10) Ibíd.
(11) Veterinarios Sin Fronteras, Op cit.
(12) Smithfield Food (2010) Smithfield 2010 Annual Report: http://files.shareholder.com/downloads/SFD/1342712551x0x388379/4C7F88AE-3FD1-4C18-AC6B-E7F85BCE51E2/smi_ar_10.pdf
(13) Hernández Navarro, L. (2010) Muchas caras de la crisis rural: http://www.grain.org/es/article/entries/4091-muchas-caras-de-la-crisis-rural
(14) Ibíd.
(15) Research Associates of America (2006) Safety and Health Conditions at Smithfield Packing’s Tar Heel Plant, Washington DC, UFCW.
(16) Human Rights Watch (2004) Blood, Sweat, and Fear. Workers' Rights in U.S. Meat and Poultry Plants, Washington DC, Human Rights Watch.

15/04/2012

As razóns do millo: cinco teses sobre a violencia e a autonomía

Red en defensa del maíz. Artigo tirado de SinPermiso (aquí) e traducido por Revolta IrmandiñaEste texto foi presentado o 21 de outubro de 2011 pola Audiencia "Violencia contra o Millo, a Soberanía Alimentaria e a Autonomía" na sesión de instalación do capítulo México do Tribunal Permanente dos Pobos, na Universidade Nacional Autónoma de México. Esta audiencia é promovida por máis de mil comunidades de agricultores en mediana e pequena escala, e campesiños indíxenas en todo o país. Entre algunhas das organizacións atópanse a Red en Defensa del Maíz, Vía Campesiña América do Norte, o Colectivo Oaxaqueño en Defensa dos Territorios, e decenas de organizacións en Chihuahua, a Huasteca e a Península de Iucatán, entre moitos outros estados de México.

Houbo consenso e decidiuse que se tornase o millo mouro, o millo amarelo, o millo vermello e o millo branco, e disto fixéronse os nosos ósos, o noso sangue, a nosa carne. - Popol Vuh


O millo non é unha cousa, un produto; é un tramado de relacións, é a vida de millóns de campesiños cuxo centro civilizatorio milenario é a comunidade e a vida na sementeira. Sendo México centro de orixe do millo, un dos catro alimentos cruciais para a humanidade, os ataques ao millo e aos pobos que o cultivan, son un ataque contra as estratexias máis antigas e con máis posibilidades de futuro da humanidade.

O millo é tamén un cultivo comercial importante para o sustento de millóns de familias de agricultores. A súa rendibilidade pode fortalecer a seguridade e soberanía alimentaria do país se se contase coas políticas públicas apropiadas para logralo.

A primeira tese que propomos é que as negociacións do Tratado de Libre Comercio de América do Norte, TLCAN requiriron que o Estado mexicano comezase un interminábel desmantelamento xurídico de todas as leis que promovían dereitos colectivos e protexían ámbitos comúns, en particular os territorios, dos pobos indíxenas e campesiños, as súas terras, augas, montañas, e bosques. O TLCAN requiriu tamén o desmantelamento de todo o sistema de programas, proxectos e políticas públicas que apoiaban a actividade agrícola, en detrimento de os pequenos e medianos agricultores mexicanos e en beneficio da agricultura estadounidense, sobre todo a que busca acaparar mercados, procesos e financiamientos, é dicir, a agricultura das corporacións. Este desmantelamento chegou ao extremo de apostar coas importacións de millo, a pesar de que é un produto básico para a alimentación da poboación mexicana e a pesar de todas as asimetrías en produtividade e subsidios -existentes entre os produtores de Estados Unidos e Canadá e os produtores mexicanos. Aínda que se contaba cun prazo de 15 anos para liberalizar por completo o comercio exterior do millo, o goberno mexicano, unilateralmente, permitiu a entrada de importacións por riba da cota e sen arancel. Isto reduciu os prezos internos de millo nun 50%, o que beneficiou tan só aos cárteles transnacionais que controlan o gran.[1]

Unha segunda tese é que este desmantelamento xurídico e esta privatización teñen como fin último a erradicación de toda produción independente de alimentos.

Para logralo, as grandes corporacións en todo o mundo propuxéronse o refugallo, a erosión e mesmo a criminalización dunha das estratexias máis antigas da humanidade, que é o resgardo e o intercambio libre de sementes nativas ancestrais. Non parece importarlles o atentar contra todos os saberes propios da agricultura tradicional campesiña e agroecológica, para así promover o cultivo e a comercialización de sementes de laboratorio (híbridos, transxénicos e máis), mediante leis expresas que lle abren espazo ás grandes corporacións para lograr os seus fins. Os dous exemplos máis contundentes son a Lei de Bioseguridad de Organismos Xeneticamente Modificados, ou "Lei Monsanto" e a Lei Federal de Produción, Certificación e Comercio de Sementes.

Unha terceira tese é que estas leis promoven unha invasión transxénica (que comezou en 2001) e inevitabelmente contaminará ás 62 razas e miles de variedades que existen en México. Os réximes de propiedade intelectual e os rexistros e certificacións terminarán desposuíndo da súa diversidade ás sementes nativas.

Unha cuarta tese é que atentar contra os sistemas de agricultura campesiña ancestral e as súas variantes agroecológicas modernas, atentar contra bens comúns tan cruciais como as sementes nativas, devasta a vida no campo e debilita as comunidades, agudizando a emigración e a urbanización salvaxe, favorecendo a invasión dos territorios campesiños e indíxenas para megaproxectos, explotación mineira, privatización de auga, plantacións de monocultivos, deforestación e apropiación de territorios en programas de mercantilización da natureza, como REDD e servizos ambientais.

Unha quinta tese é que todo o sistema que está no fondo deste desmantelamento xurídico, deste intento por erradicar a produción independente de alimentos e por monopolizar a rendibilidade dun cultivo tan versátil -eliminando así toda a gama de sementadores que non sexan corporacións, desde pobos indíxenas até agricultores de mediana ou pequena escala-; todo o sistema que está no fondo dos encarecementos desmedidos nos prezos dos alimentos e da crise alimentaria xeneralizada, é responsábel dunha boa parte da crise climática.

Hai suficientes probas de que o sistema agroalimentario mundial, debido á súa integración vertical (coa súa acaparamiento de terras e auga, coas súas sementes de laboratorio híbridas e transxénicas, coa súa promoción de agrotóxicos que erosionan o chan, coa súa deforestación, as súas monocultivos, o transporte que emprega, o procesado industrial, o empacado, o almacenamento e a refrixeración) é responsábel de entre 45-57% dos gases con efecto de invernadoiro.[2]

En cambio, a parte agraviada, as comunidades campesiñas e indíxenas e os agricultores en pequena escala neste momento producimos a parte substancial dos alimentos do mundo [3], a pesar da pouca terra a nivel mundial que mantemos, e a pesar das condicións de opresión que tentan impornos. E sabemos que manter os nosos cultivos ancestrais, coas nosas sementes nativas, podería arrefriar a terra se houbese unha vontade política para defender os modos de vida que están no centro desta agricultura, para seguir cultivando o millo na comunidade que chamamos milpa: diverso, xeneroso, alimento en convivencia con outros alimentos, con plantas que curan, con árbores que protexen, con animais que tamén son a nosa forza. Para iso, é crucial que as comunidades teñan un control territorial, un autogoberno, unha autonomía. Debemos frear o acaparamiento de terras e a invasión dos territorios das comunidades.

A defensa do millo pasa os culturalismos. É a defensa mesma dunha opción de independencia material e política real dos pobos fronte ao mercado e a súa ameaza de dominar eternamente. O millo é sustento material e tamén forza identitaria e sacra. Ao contaminalo con transxénicos, ao desmantelar a economía  do millo desde as políticas gobernamentais, ao desprezar a milpa, aténtase contra un proceso inédito, específico no mundo, a proposta civilizatoria mesoamericana. O ataque ao millo e aos pobos que o criamos é un crime, pois, contra un dos alicerces da civilización no seu conxunto. Ao defender aos pobos do millo, ao defender o intercambio infinito de sementes campesiñas, estamos a defender a supervivencia e as posibilidades de plenitude da humanidade enteira.

O millo é o noso sangue, a nosa carne, a nosa nai, o noso fillo, / é o que fala, ri, ponse de pé e camiña. - Poema náhuatl


NOTAS Ao TEXTO: [1] As investigacións do Centro de Estudos para o cambio no Campo Mexicano (Ceccam) durante máis de 15 anos, son a fonte destas conclusións. Ver www.ceccam.org.mx
[2] Ver GRAIN, "Coidar o chan", 18 de outubro, 2009,  http://www.grain.org/article/entries/1236; "Alimentos e cambio climático: o elo esquecido", 28 de setembro, 2011, http://www.grain.org/es/article/entries/4364
[3] ETC Group: "Who will feed us? Questions for the food and climate crise", 14 de decembro, 2009, http://www.etcgroup.org/en/node/4921