24/10/2011

Por unha esquerda dos movementos

Carlos Taibo. Tirado deste site e traducido por nós para o galego.

Estas liñas recollen que é o que, desde o punto de vista do autor, debería ser a esquerda. Nelas elúdese unha discusión tan confusa como necesaria -a relativa ás virtudes e desvantaxes do termo esquerda-, á vez que se toma, en moitos sentidos, como modelo o que supón o Movemento do 15 de maio dos "indignados". Este converteuse nun referente material ao que vincular moitas ideas, e en singular a de que movementos como el son realidades plenas.

O Movemento do 15-M ensinounos, lembrado ou confirmado o dez ideas seguintes :

1. Calquera iniciativa que poñamos en marcha debe ser, por forza, asemblearia e autogestionaria. Temos xa noticia cumprida do que significan, como obstáculos para a emancipación, maquinarias burocráticas, liderados e liberados. Moitas das manifestacións do 15-M puxeron de relevo como a xente do montón ten a miúdo máis capacidades, talento e coraxe que quen din ser os seus representantes. Nese sentido, un movemento como o mencionado debe aspirar, por lóxica, a converterse nunha omnipresente e libertaria instancia que expoña, en todos os terreos, a dobre perspectiva da asemblea e a autogestión, e que desdeñe, até onde sexa posíbel, a delegación das decisións noutros. Falamos, noutras palabras, da primacía da democracia directa sobre as regras propias das democracias representativa e participativa ;

2. É preciso defender un proxecto de sociedade adaptado ao anterior. Iso significa, por encima de todo, pelexar pola descentralización, recuperar con orgullo a vida local -facer outro tanto, claro, cunha vida social arrinconada pola miseria da produción, o consumo e a competitividade- e propiciar unha progresiva descomplexización das nosas sociedades. Somos tanto máis dependentes canto máis complexas son as relacións que trenzamos. No sentido xeral invocado, calquera discurso que faga da emancipación a súa meta debe apostar con orgullo pola reaparición exultante do medio rural e debe mostrarse escéptico ante a eventual dimensión liberadora da abafadora maioría das tecnoloxías creadas polo capitalismo ;

3. Por lóxica o proxecto descrito debe responder a unha prioridade : a de construír desde xa, sen agardar a eventuais e estériles tomas do poder, espazos de autonomía nos que se apliquen regras do xogo distintas das que se fan valer á calor do capitalismo que padecemos. Aínda que convén subliñar que ese proxecto ten de xeito evidente un contido diferente daquel que reivindica o despregamento de esforzos encamiñados a conseguir que os nosos gobernantes modifiquen unhas ou outras políticas, non hai por que desdeñar que, tácticamente, esa tarefa de presión fágase valer tamén.
 As cousas como foren, entre nós parece inevitábel partir dun rexeitamento palmario do que supuxeron a idolatrada transición española e, con ela, a orde política "a democracia liberal" perfilado ao redor da Constitución en vigor. E parece urxente plantar cara, en paralelo, ao que significan uns medios de (in)comunicación dramaticamente envorcados ao servizo de inconfesábeis intereses ;

4. O proxecto que nos ocupa ten que ser inequivocamente anticapitalista. Sexamos máis precisos : non pode ser exclusivamente antineoliberal, tendo en conta que é posíbel contestar agriamente o neoliberalismo, por entender que é unha manifestación extrema e indesexábel do capitalismo, á vez que se acepta, con todo, a lóxica de fondo deste último. Non é críbel ningunha iniciativa de transformación que sexa meramente ciudadanista, isto é, que plante cara a unha ou outra aberración do sistema mentres esquece cuestionar este como un todo.

Hai que lembrar, cantas veces sexa preciso, que o mundo do traballo asalariado e da mercadoría segue estando no centro de moitas cousas. E ségueo estando con máis motivo que o capitalismo contemporáneo, en moitos sentidos, está a recuperar regras e modos de acción que unha ilusión óptica suxería que abandonara para sempre. Esa recuperación coincide chamativamente, por certo, coa apertura dunha fase de corrosión terminal do propio capitalismo que nunha das súas dimensións vincúlase estreitamente coa súa cegueira ante as consecuencias, dramáticas, da crise ecolóxica en curso ;

5. Desde o respecto a moitas xentes valiosas que cren nuns e outras, sobran as razóns para gardar todas as distancias con respecto ao que supoñen partidos e eleccións. O rexistro histórico da nosa esquerda política é ben pouco estimulante. Nel danse cita o asentamento de xenuínas castes burocráticas, o despregamento de prácticas aberrantemente lastradas pola obsesión electoral, un lamentábel anquilosamiento programático (coas diferentes modulaciones da socialdemocracia na trastenda) e, en suma, unha rechamante ausencia de sensores que permitan calibrar o que pensan e desexan moitas das persoas aparentemente próximas. Unha das manifestacións máis claras de todo o anterior achégaa, nestas horas, a concisa defensa dos Estados do benestar en aberta ignorancia do que estes supuxeron historicamente, da forma política que inequivocamente os acompaña, da súa insoslaiábel vinculación coa lóxica do capitalismo e da súa difícil sustentabilidade ecolóxica.

Sobran as razóns, entón, para contrapor esquerda política e esquerda social, e para soster, cantas veces sexa preciso, que as concrecións desta última que merecen a pena non necesitan instancias de representación externas. Non hai maior motivo para acatar, por riba, a idea de que é tan posíbel como razoábel crear partidos de tipo novo. Aqueles de os que xa dispomos son suficiente ilustración das carencias históricas da forma correspondente, e da condición parcial da súa proposta (tamén no terreo ideolóxico : ao parecer é imposíbel atopar un partido que postule ao tempo de forma consecuente o designio da loita social e o propósito de facer fronte de maneira cabal á crise ecolóxica) ;

6. Unha reflexión similar debe ter por obxecto as miserias que rodean hoxe, en España, aos dous sindicatos maioritarios. Estes últimos, alicerces fundamentais do sistema que padecemos, arrastran todas as secuelas da súa abafadora dependencia con respecto aos recursos públicos. Burocratizados e vinculados pouco menos que en exclusiva cos traballadores asalariados, déronlle ás a moitas das aberracións que estes últimos acabaron por abrazar, e entre elas a que, tras idolatrar o salario, identifica, sen máis, consumo e benestar (non é mellor o que pode dicirse da maioría da ONG, tamén anquilosadas, envorcadas sobre si mesmas e paradoxalmente dependentes das arcas públicas).

Aínda que todos os discursos sindicais expoñen problemas, salta á vista que estes resultan ser sensibelmente menores no caso do sindicalismo alternativo e resistente, as máis das veces de cariz anarcosindicalista e moi próximo, cognitiva e emocionalmente, á esquerda social e a movementos como o do 15 de maio ;

7. Ademais de anticapitalista, calquera proxecto de emancipación que cobre corpo no Norte opulento neste inicio do século XXI ten que ser por forza antipatriarcal, antiproductivista, antimilitarista e internacionalista. Debe colocar nun primeiro plano, noutras palabras, o propósito de acabar en todas as ordes coa marxinación, material e simbólica, que padecen as mulleres ; ten que responder, en segundo lugar, a unha defensa cabal dos dereitos das xeracións vindeiras (e dos das demais especies que nos acompañan no planeta Terra) ; ten de facer fronte, en terceiro termo, ao que carrexan poderosas instancias de cariz militar-represivo (e aos valores consecuentes), e está na obrigación de dar alento en todo momento aos designios de liberación que cobran corpo nos países do Sur.

Todo iso implica que, nas diferentes concrecións materiais dese proxecto, ten que estar presente en todo momento un horizonte de medio e longo prazo que a miúdo falta nas propostas, case sempre curtopracistas, da esquerda política ;

8. De sempre arrastramos problemas que, nun grao ou outro, vincúlanse coa cuestión xeracional. Respecto diso é importante, polo momento, que lembremos que a visión de moitos feitos complexos (o que é, por exemplo, o benestar ou o que significa consumir) ten unha dimensión xeracional á que debemos prestar, para non equivocarnos, unha expresa atención. Isto á marxe, o proxecto emancipatorio verase sensibelmente lastrado se no seu seo non están presentes, coas súas percepcións singulares, as diferentes xeracións. Tan grave é que nun movemento falten os mozos como que nel non haxa xentes de idade. E, con todo, e como é sabido, unha e outra realidade son farto comúns entre nós ;

9. Aínda que o discurso dominante quere facernos crer o contrario, a defensa cabal do dereito de autodeterminación é inescusábel. Non vaia a ser que, se non a asumimos, aceptemos de bo grado as consecuencias desa monserga que, ao cabo, vénnos a dicir que todo pode discutirse -é evidente, claro, que non é así- excepto a condición e integridade do Estado en que vivimos. Sobran as razóns para afirmar que só cabe describir como democrática a configuración dunha comunidade política, sexa cal for esta, cando a adhesión a ela é plenamente voluntaria. En tal sentido, defender entre nós, por exemplo, a configuración dun Estado federal sen antes garantir a plena voluntariedad das adhesións a esa forma de Estado é, sen máis, unha aberración. E o é mesmo para quen, lexítima e razonadamente, recelan dos Estados ;

10. Calquera proxecto de emancipación que se prece de tal debe partir da certificación de que haberá sempre un risco á espreita. Cunha linguaxe que é doutra época, Cornelius Castoriadis describiuno como "o constante renacemento da realidade capitalista no seo do proletariado". Digámoslo con outras palabras : nunca debemos esquecer que nós mesmos formamos parte dese sistema ao que desexamos plantar cara, de tal sorte que os seus vicios e aberracións maniféstanse frecuentemente na nosa conduta. Por iso é tan importante que en todas as nosas iniciativas revélese o firme e libertario propósito de subvertir ou, o que é o mesmo, de abandonar o imaxinario da xerarquía, dos personalismos, da ciencia, da tecnoloxía, do crecemento, do consumo, da produtividade e da competitividade.

Semellante tarefa faise aínda máis perentoria nun momento como o presente, no que, por retomar a moi coñecida teorización de Walter Benjamin, e ante o colapso que se aveciña, estamos obrigados a aplicar, nós mesmos, os freos de emerxencia que perdeu dramaticamente o sistema que padecemos.
Postar um comentário