02/05/2013

A intransixencia do Bundesbank ou a campaña secreta de Jens Weidmann para traer de volta o (máis forte) marco alemán

Artigo tirado de aquí. Tradución para o galego desde o inglés de Héctor Rodríguez Vidal e Adrián Levices Casal.


Calquera mente sensata, ao ler sobre a última declaración no tribunal constitucional, chegará a unha destas dúas conclusións: ou o Bundesbank non conseguiu recoñecer a ameaza determinista que percorre a Eurozona (e leva aproximadamente 8 meses en hibernación) ou optou o Bundesbank por unha estratexia que conseguirá (logo ou tarde) o desmembramento da actual Eurozona. Resistímonos a aceptar algunha inxenuidade de parte do Bundesbank, optamos antes ben polo segundo. Aquí está o porqué:

O momento do 12 de xuño
O 12 de xuño de 2013 está previsto que o tribunal constitucional alemán decida a respecto da legalidade do programa sobre as transaccións monetarias directas do señor Mario Draghi. De todas as intervencións institucionais durante os últimos tres anos de atropelada Eurocrise, o programa sobre as transaccións monetarias directas (xunto coa obstinación alemá en recoñecer que a saída de Grecia do euro era arriscada demais) foi a medida máis significante á hora de conseguir acalmar o mercado de bonos e permitir que o euro non se fragmentase (tras a recente saída de facto de Chipre da Eurozona).

Non é esta a primeira vez que o tribunal constitucional alemán ouve causas contra as reformas institucionais de Europa, cuxo propósito era acalmaren os mercados e que a Eurozona (e a súa clase política) merque tempo extra. Foi soamente o pasado setembro que aquel proferiu, coa boca case cerrada, que o Mecanismo Europeo de Estabilidade tiña luz verde, mentres impuña condicións moi restritivas para a participación de Alemaña no mesmo (p.e., limitando a contribución de Alemaña ao Mecanismo Europeo de Estabilidade a menos de 200 mil millóns de euros, especificando que o MEE non podería facer un só movemento sen o consentimento do Parlamento Federal, etc.)

Realmente ninguén espera que o tribunal constitucional alemán vaia desafiar o regulamento que prohibe explicitamente o programa sobre as transaccións monetarias directas do señor Draghi; pola contra, case todo o mundo pensa que avaliará detidamente as condicións que acompañarán as compras de bonos baixo o programa de Draghi –como fixo exactamente, por outras palabras, co Mecanismo Europeo de Estabilidade; ou sexa, dándolle luz verde mentres se impón obrigas ás súas operacións dun modo que, efectivamente, torna a aquel inútil. Por tanto, a proba do pastel farase cando se coma, tanto en termos de como os mercados reaccionarán canto (e moi importante) en termos de como actuará o Banco Central Europeo se necesita activar as transaccións monetarias directas para axudar ao mercado de bonos italiano (quere isto dicir, acatarán o señor Draghi e a señora Merkel as condicións do Tribunal ou as varrerán silenciosamente para debaixo do tapete?).

As declaracións do Bundesbank

En certo modo, o tribunal constitucional alemán non está a facer nada novo; ladea a cuestión dicindo “si” oficialmente a Berlín mentres se ocupa de crear as condicións necesarias para que isto sexa un efectivo “non”. Con todo, esta vez é diferente. Neste momento en que Karlsruhe (onde o Tribunal constitucional está situado) pisará (moi probabelmente) unha tenue liña entre o obstrucionismo e a necesidade de evitar un confronto entre Berlín e Fráncfort, o que fai que isto soe distinto son as declaracións que o pasado decembro presentou perante o Tribunal o Banco Central de Alemaña, o intransixente Bundesbank – un documento que tan só onte divulgou Handeslblatt, expresando tamén extensamente a súa opinión nos xornais de finanzas.

Concretamente foron tres declaracións as que fixeron disto unha bomba. A primeira cuestiona abertamente se o Banco Central Europeo ten o mandato de preservar a integridade do euro; isto é, evitar o colapso da moeda. A segunda, na realidade, cuestiona a decisión conxunta do señor Draghi e da señora Merkel de manter Grecia na Eurozona. E, por último, a terceira pon en dúbida a convicción tan frecuentemente mostrada por Draghi de que a rotura do mecanismo transmisión monetaria debe ser emendada tan logo como posíbel. Tomadas xuntas, estas tres pasaxes son un auténtico casus belli contra o euro como moeda coherente ; sobre todo á vista de que son declaracións oficiais do Bundesbank para o tribunal constitucional Alemán co propósito de invocar un interdito constitucional perante a postura do señor Draghi en cuestións monetarias. Á vista da gravidade do asunto, sería quizá importante dar unha olladela a cada cal destas tres corrosivas declaracións:

1ª declaración: non é o papel dun banco central garantir a irreversibilidade da moeda.

Un pregúntase de quen é ese papel, se non é dun banco central. Desde que o liderado político, electo democraticamente, declara (para ben ou para mal) unha determinación de ferro para manter a Eurozona intacta, sería unha groseira violación do mandato do Banco Central Europeo non garantir, o mellor posíbel, a irreversibilidade da moeda (enténdase ben, xunto á estabilidade de prezos, os estatutos do BCE especifican que este está obrigado a axudar o Consello Europeo na consecución dos seus obxectivos máis amplos). Especialmente nunha Eurozona que tan só ten unha institución substancial común, o BCE! Pondo en dúbida este simple suposto, o Bundesbank toma unha novísima e totalmente incendiaria posición: a salvación da Eurozona non é o principal, mesmo cando o seu liderado político pense que o é! Nada pode danar máis a confianza na Eurozona do que tal postura/declaración de parte do Banco Central da máis poderosa economía da unión monetaria.

2ª declaración: a credibilidade do programa de transmisión monetaria directa, co cal o sr. Draghi tentou garantir a irreversibilidade do euro, foi posta en dúbida (mesmo antes de que o TMD fose anunciado) polo uso grego do Mecanismo de Financiamento de Emerxencia [ou ELA, polas súas siglas en inglés, N. do T.] do seu propio Banco Central entre abril e decembro de 2012 aproximadamente.

Esta declaración require algunha análise de significado. Para non esquecermos, Grecia deixou de recibir as divisións de empréstito da troika cando o goberno de Papademos perdeu a súa credibilidade ao comezo da primavera e tivo de convocar eleccións. A troika, mencionando a imposibilidade de acordo cun goberno que de feito non existía, suspendeu todo pagamento ao goberno grego até novo aviso. Non retomou os empréstitos ao Estado grego até finais de ano, ben pasada a elección (en xuño) dunha condescendente administración conservadora que aceptou todos os seus termos e condicións. Entre tanto, por un tempo na primavera de 2012, o BCE tamén interrompeu as operacións de refinanciamento dos bancos gregos, decisión que non puido evitar dado o claro estado de insolvencia destes. Se neste punto (cando o estado fica sen absolutamente ningún recurso), os bancos gregos perdesen tamén acceso ao financiamento a través do Mecanismo de Financiamento de Emerxencia, terían fechado ao instante e o Goberno grego, gostase ou non, tería de reconstituír o dracma e saír da unión monetaria.

En efecto, isto non ocorreu porque o BCE nunca aprobou a saída de Grecia do euro (considerándoa correctamente unha sucesión de acontecementos sistematicamente catastrófica) e permitiu ao Banco Central Grego seguir a proporcionar liquidez aos xa falidos bancos gregos. Alén diso, e isto non é insignificante precisamente, o BCE tiña outra razón para facer o que fixo: en maio e agosto de 2012, divisións de bonos do goberno grego que o BCE adquirira en 2010 (como parte dun mal sucedido programa de adquisición de bonos do Programa para Mercados de Valores) madureceron. Permitir a saída de Grecia da unión tería significado a perda deses bonos; unha eventualidade política e simbólica que entristecería ao sr. Draghi. Así, o goberno grego emitiu “Treasury Bills” [N. do T., Treasury Bills ou T-Bills son un tipo de bono que madurece nun ano ou mesmo menos, e por causa do pouco tempo de maduración, implica poucos xuros] para pagar ao BCE (mentres gardaba algúns “feixóns” para si), T-Bills que tan só mercaron bancos gregos antes de entregalos in manu ao Banco Central de Grecia en troca da liquidez do Mecanismo de Financiamento de Emerxencia. Desta maneira, mantívose a Grecia “alimentada con sonda” até que ao fin do ano as divisións de empréstito da troika comezaron a fluír de novo e o BCE comezou a aceptar de novo as garantías dos bancos gregos (coa pretensión de que, dalgún modo, se tivesen tornado solventes de novo).

Esta é a causa de fondo que motiva a acusación do Bundesbank contra o programa de transición monetaria directa do BCE. O que está a dicir o sr Weidmann é que, no caso mencionado máis arriba, o BCE xogou rápido e perdeu nos termos da súa propia normativa, aceptando unha garantía sen valor algún e, mesmo cando non podía seguir a facer isto, permitindo ao Banco Central de Grecia emitir euros en representación de entidades da Eurozona en clara bancarrota (os bancos gregos). E se o BCE xogou rápido e perdeu nesta ocasión, por que deberiamos confiar en que non fará o mesmo co programa de transición monetaria directa? Que impedirá ao sr. Draghi adquirir bonos italianos mesmo se o goberno en Roma é menos do que dilixente na aplicación de cortes no gasto xa acordados, suspensión de impostos e “reformas”? Débese admitir que ao sr. Weidmann non lle falta razón. Mais imaxinemos qué tería acontecido se o sr. Draghi propuxese ao Consello de Goberno do BCE vedar ao Banco Central de Grecia as provisións de liquidez feitas a través do Mecanismo de Financiamento de Emerxencia en xuño, en agosto, en setembro? Grecia tería saído da Eurozona do día para a noite, incumprindo a obriga de pagamento dos bonos gregos contraída co BCE (a primeira vez que tería acontecido na curta historia da Eurozona), Italia tería quebrado e o euro xa sería historia.

En suma, reprendendo a xestión do desastre grego feita polo BCE durante aqueles meses cruciais de 2012, o Bundesbank está a pór en cuestión se a Eurozona debe ser salvada. Xuntamente coa primeira declaración máis arriba, as palabras do Bundesbank envían o sinal de que pensa que é preferíbel permitir o colapso da Eurozona antes que adoptar unha interpretación máis “flexíbel” da insolvencia ou, no caso de adquisicións da transición monetaria directa, da “condicionalidade”.

3ª declaración: o sr Draghi, e practicamente calquera outro comentarista, lamenta a miúdo que o mecanismo de transmisión de taxas de xuro do BCE se teña descontrolado; reducións nas taxas de xuro de refinanciamento no BCE sen ningunha caste de precedente non son entregadas nin tan sequera a firmas lucrativas e eficientes da periferia duramente golpeada. De entre todas as autoridades financeiras e económicas europeas tan só o Bundesbank dixo isto ao Tribunal constitucional de Alemaña: a pregunta que xurde é tanto se tal desenvolvemento debe ser corrixido como o porqué”.

Esta declaración revela aparentemente unha falta de empatía que excede as expectativas negativas dos máis ardentes críticos do Bundesbank. Porén, é isto falta de empatía? Sería iso soamente, caro lector, se o Bundesbank pensase realmente que está ben que unha compañía española pague taxas de xuro do 7% mentres unha compañía alemá comparábel (en termos de eficiencia e potencial rendibilidade) consegue empréstitos a un mero 2%. Eu, con todo, comezo a inclinarme para a interpretación de que o Bundesbank non pensa que esta sexa unha situación defendíbel. A razón de que non queira que o mecanismo de transmisión sexa corrixido pode ser que lle resulte máis útil á súa estratexia mentres aquel estea “roto”. Útil en que sentido? No sentido de que, mentres estea roto, o clima político en Europa se torna a cada momento máis disposto a aceptar a idea dunha rotura na Eurozona, sen que tivese de propor nunca o Bundesbank tal rotura.

Conclusión: erro ou estrataxema?

Algúns lectores poden sentirse inclinados a desbotar a miña hipótese por ser improbábel demais, demasiado conspirativa. É absolutamente certo que non teño evidencias de que o sr. Weidmann adoptou intencionalmente a estratexia de puxar a Eurozona para a desintegración (creando así unha inexorábel dinámica que conducirá á reintrodución do D.M. [N. do T., D.M. son as siglas de “Deutsche Mark” ou marco alemán]). Sexa como for, unha lectura atenta das declaracións do Bundesbank ao Tribunal constitucional déixanos tan só dúas posíbeis interpretacións. A primeira é que o sr. Weidmann non “se enteira”, que non ve que a saída de Grecia en 2012 ou a de Italia en 2014 significaría o fin da Eurozona, que non ve que o anuncio do sr. Draghi da Transmisión Monetaria Directa tivo un papel crucial na paraxe da desintegración da moeda común o pasado ano, que non chega a apreciar a catástrofe que encaran boas e sólidas empresas españolas e italianas por causa do avariado mecanismo de transmisión das taxas de xuro. A outra é a miña interpretación: o sr. Weidmann pode ver mesmo ben demais o sostido máis arriba sen lugar a dúbidas, tan só está a atrasar esta declaración perante o Tribunal constitucional propositadamente e como parte dunha estratexia que conduce o euro á morte após lle abrir mil tallos case silenciosos. Fai ti a túa escolla, caro lector: veremos aquí o grande Erro ou a grande Estratexia do Bundesbank, cuxo propósito é orixinar unha nova e firme moeda ao leste do Rhin e ao norte dos Alpes, libre dos “países do déficit” e Francia? Eu sei por que interpretación xogaría os cartos.

Postar um comentário