14/04/2012

Unhas horas de república galega

Tirado de El País (aquí) e traducido por Revolta Irmandiña. Fai 79 anos, galeguistas e obreiros proclamaron en Santiago de Compostela un Estado propio.

Manifestantes da comarca da Ulla, en Compostela a 27 de xuño de 1931, reproducida no libro Carrilanos. Os túneles do tempo, de Rafael Cid. Cabeceira de El Pueblo Gallego que recollía a proclamación da República Gallega.
"Ao terminar o mitin formouse unha manifestación impoñente, que se dirixiu ao Concello, erguéndose a bandeira branca e azul no edificio e proclamándose o estado galego. Dimitiron inmediatamente todas as autoridades". Para o entusiasta redactor, anónimo, do El Pueblo Gallego, aquel 27 de xuño de 1931 "o pobo de Santiago lanza o seu primeiro berro de independencia efectiva". Á cabeza da autodenominada Xunta Revolucionaria atopábase Antón Alonso Ríos, galeguista radicalizado entón acabado de chegar de Bos Aires e exiliado despois de 1936 baixo o nome de Sinhor Afránio. Varios colectivos culturais de Ordes e Cerceda celebran hoxe, na antiga estación de tren Queixas-Londoño con concertos, charlas e proxeccións, o 79º aniversario dos acontecementos.

Pero o rastro da I República Galega, así a bautizaron os organizadores da xornada de hoxe, non resulta facilmente detectábel. Ausentes dos manuais de historia -os feitos non aparecen mencionados nin en De provincia a nación, de Xusto Beramendi, nin no recente A Segunda República en Galicia, de Emilio Grandío- e cualificados polo propio Beramendi de "anécdota", o certo é que naqueles días de 1931, galeguismo e movemento obreiro confluíron por primeira vez. Non volvería ocorrer até os anos sesenta.

Foi a paralización das obras do ferrocarril Zamora-A Coruña, só en cuxo tramo entre Sanabria e Ourense traballaban 5.000 obreiros, a orixe das protestas que colocarían a Alonso Ríos nesa efémera presidencia. O Goberno da II República cortara o crédito á infraestrutura, máis preocupado por asentar un réxime que apenas contaba dous meses de idade, desde o 14 de abril, que de asegurar o traballo ás masas operarias. A folga declarada polos traballadores, e apoiada por comerciantes e pequena burguesía, desembocou o 25 de xuño na ocupación do salón de plenos do Concello de Ourense. "Os obreiros izan a bandeira galega e proclaman a República Galega", explica Carlos Calvo, da Asociación Cultural Foucelhas de Ordes. "Descontento en Ourense. Non se proclamou a República galega", titulou El Imparcial a mañá do 26.

Aos dous días, un mitin na Alameda compostelá reuniu oradores comunistas e galeguistas. O paro dos obreiros do ferrocarril planeaba sobre o encontro, ás sete da tarde da véspera das eleccións constituíntes da II República española. O comunista Eduardo Ponche -relátao o cronista do El Pueblo Gallego- chegou a esixir "unha Galicia soviética, se fai falta, sendo aplaudido intensamente". Antón Alonso Ríos, quen en Bos Aires dirixira a Organización Republicana Galega Autónoma de Casares Quiroga, foi o que, ante unha audiencia proletaria procedente da comarca de Vedra, invocou a independencia: "Fagamos a nosa revolución por encima de todos os poderes centrais habidos e por haber, proclamando a nosa independencia e abrazándose, se fai falta, cariñosamente a Portugal".

A multitude dirixiuse entón, en "manifestación impoñente", cara ao Pazo de Raxoi. Segundo El Pueblo Gallego, á ocupación das dependencias municipais, na que participou Manuel Beiras, pai do líder nacionalista, seguiu a incerteza do "latexado do corazón de Galiza". "Santiago atópase á expectativa do que sucede no resto do país", concluía o xornalista. Porén sucedeu que o Goberno central renovou o proxecto dos camiños de ferro antes de que outras zonas se sumasen á insurrección. As consígnas de Alonso Ríos perderon pé e a república galaica durou así unhas horas. "Non tivo ningunha repercusión na dinámica política do momento", considera Xusto Beramendi, "e arroutadas como estas, os anarquistas facían 200 ao mes".


Postar um comentário